مجله شناخت، رفتار، یادگیری 3 پیاپی 12 1405 07 15 Identifying the Dimensions of the Educational Leadership Model for Lower Secondary Schools in the Era of Generative Artificial Intelligence شناسایی ابعاد الگوی رهبری آموزشی مدارس دوره اول متوسطه در عصر هوش مصنوعی مولد 1 19 10.61838/jcbl.435 FA مریم اسکندری نصرآباد گروه علوم تربیتی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران محبوبه عبدالهی گروه علوم تربیتی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران علیرضا چناری گروه علوم تربیتی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران Journal Article 1404 11 13 <p>The present study aimed to identify the dimensions, components, and indicators of the educational leadership model for lower secondary schools in the era of generative artificial intelligence. This qualitative study was conducted using meta-synthesis and thematic analysis methods. In the meta-synthesis phase, relevant national and international studies published between 2019 and 2026 were systematically reviewed based on the PRISMA framework. After screening and quality appraisal, 19 studies were selected for final analysis. In addition, semi-structured interviews were conducted with 24 university and executive experts in educational management, educational technology, and instructional leadership. Participants were selected through purposive sampling based on the principle of theoretical saturation. Data were analyzed using thematic analysis with MAXQDA software. Credibility, dependability, transferability, and confirmability criteria were employed to ensure the trustworthiness of findings. The findings revealed that the educational leadership model for lower secondary schools in the era of generative artificial intelligence consists of four major dimensions, including “AI-based learning-centered strategic leadership,” “digital professional empowerment leadership,” “ethical AI leadership,” and “students’ digital identity leadership.” These dimensions were organized into 12 components and 59 indicators. The results indicated that educational leadership in the era of generative AI requires data-driven decision-making, development of digital competencies, ethical management of technology, data protection, AI literacy development, and responsible guidance of students’ interactions with intelligent technologies. The findings demonstrated that digital transformation and the expansion of generative artificial intelligence have necessitated the redefinition of educational leadership roles and competencies. Future educational leaders should possess not only traditional managerial skills but also the ability to guide data-driven learning, manage ethical technology integration, support educational innovation, and foster students’ digital identity development. Therefore, designing innovative educational leadership models aligned with technological transformations can contribute to improving educational quality, educational equity, and sustainable school development.</p> <p>هدف پژوهش حاضر شناسایی ابعاد، مؤلفه‌ها و شاخص‌های الگوی رهبری آموزشی مدارس دوره اول متوسطه در عصر هوش مصنوعی مولد بود. پژوهش حاضر از نوع کیفی و با استفاده از روش فراترکیب و تحلیل مضمون انجام شد. در بخش فراترکیب، مطالعات مرتبط داخلی و خارجی منتشرشده در فاصله سال‌های 1398 تا 1405 و 2019 تا 2026 با رویکرد مرور نظام‌مند و بر اساس الگوی پریزما بررسی شدند. پس از غربالگری و ارزیابی کیفیت، 19 مطالعه وارد مرحله تحلیل شدند. همچنین به‌منظور تکمیل داده‌ها، با 24 نفر از خبرگان دانشگاهی و اجرایی حوزه مدیریت آموزشی، فناوری آموزشی و رهبری آموزشی، مصاحبه نیمه‌ساختاریافته انجام شد. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و بر اساس اصل اشباع نظری صورت گرفت. داده‌ها با استفاده از تحلیل مضمون و نرم‌افزار MaxQDA تحلیل شدند و معیارهای اعتبارپذیری، قابلیت اعتماد، انتقال‌پذیری و تأییدپذیری برای اطمینان از کیفیت یافته‌ها مورد استفاده قرار گرفت. یافته‌های پژوهش نشان داد الگوی رهبری آموزشی مدارس دوره اول متوسطه در عصر هوش مصنوعی مولد دارای چهار بعد اصلی شامل «رهبری راهبردی یادگیری‌محور مبتنی بر هوش مصنوعی»، «رهبری توانمندسازی حرفه‌ای دیجیتال معلمان»، «رهبری اخلاقی هوش مصنوعی» و «رهبری هویت دیجیتال دانش‌آموزان» است. این ابعاد در قالب 12 مؤلفه و 59 شاخص سازمان‌دهی شدند. نتایج بیانگر آن بود که رهبری آموزشی در عصر هوش مصنوعی مولد نیازمند تصمیم‌گیری داده‌محور، توسعه شایستگی‌های دیجیتال، مدیریت اخلاقی فناوری، صیانت از داده‌ها، توسعه سواد هوش مصنوعی و هدایت مسئولانه تعامل دانش‌آموزان با فناوری‌های هوشمند است. نتایج پژوهش نشان داد که تحول دیجیتال و گسترش هوش مصنوعی مولد، بازتعریف نقش‌ها و شایستگی‌های رهبران آموزشی را ضروری ساخته است. رهبران آموزشی آینده باید علاوه بر مهارت‌های مدیریتی سنتی، توانایی هدایت یادگیری مبتنی بر داده، مدیریت اخلاقی فناوری، حمایت از نوآوری آموزشی و توسعه هویت دیجیتال دانش‌آموزان را دارا باشند. بر این اساس، طراحی الگوهای نوین رهبری آموزشی متناسب با تحولات فناورانه می‌تواند به ارتقای کیفیت آموزش، عدالت آموزشی و توسعه پایدار مدارس کمک کند.</p> https://journalcbl.com/index.php/jcbl/article/download/435/351