مجله شناخت، رفتار، یادگیری در دست انتشار 1406 02 01 Exploring the Lived Experience of Parent–Child Relationships Among Mothers of Only Children: A Phenomenological Study واکاوی تجربه زیسته روابط والد–کودک در مادران دارای تک‌فرزند براساس رویکرد پدیدارشناختی 1 20 FA زهرا ملکی نیا گروه روانشناسی، واحد سیرجان، دانشگاه آزاد اسلامی، سیرجان، ایران. فاطمه اخلاقی یزدی نژاد گروه روانشناسی، واحد سیرجان، دانشگاه آزاد اسلامی، سیرجان، ایران Journal Article 1405 02 04 <p>This study aimed to explore the lived experiences of mothers of only children regarding parent–child relationships and to elucidate the emotional, caregiving, and identity-related dimensions as well as challenges concerning intimacy, autonomy, and psychological boundaries. This qualitative study employed a phenomenological approach. The study population consisted of mothers of only children in Sirjan, Iran, from whom 12 participants were selected through purposive sampling. Recruitment continued until data saturation was achieved. Data were collected through in-depth, semi-structured interviews lasting approximately 40–60 minutes. All interviews were digitally recorded after obtaining informed consent and were transcribed verbatim. Participant checking and expert review of the extracted codes and themes were used to enhance the credibility and trustworthiness of the findings. Data were analyzed using Colaizzi’s seven-step phenomenological method with MAXQDA 2020 software. Analysis of the mothers’ lived experiences yielded three major themes: “deep emotional bonding and child-centered relational focus,” “excessive caregiving and overprotection,” and “intertwining of maternal and child identities.” The first theme encompassed intimacy and companionship, emotional dependency and concentration on the child, attachment insecurity, and conflict between emotional closeness and the child’s growing autonomy. The second theme comprised excessive responsibility, persistent anxiety about the child, parenting stress, controlling parenting practices, and fear of the child’s vulnerability and loneliness. The third theme reflected the linkage of maternal self-worth to the child’s performance, feelings of guilt and maternal inadequacy, emotional exhaustion, integration of personal identity into the maternal role, and the influence of social pressures and judgments surrounding having an only child. Mothering an only child appears to involve intensified emotional and psychological investment in the child. Although such concentration may promote intimacy, companionship, and support, it may simultaneously contribute to anxiety, overprotection, controlling behaviors, difficulty accepting the child’s autonomy, and blurred psychological boundaries between mother and child. Family-oriented psychological interventions should therefore emphasize healthy emotional boundaries, maternal self-differentiation, reduction of maternal guilt, self-care, and gradual support for the child’s autonomy while preserving a secure and supportive parent–child bond.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف واکاوی تجربه زیسته مادران دارای تک‌فرزند از روابط والد–کودک و تبیین ابعاد عاطفی، مراقبتی، هویتی و چالش‌های مرتبط با صمیمیت، استقلال و مرزهای روان‌شناختی در این رابطه انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناختی انجام شد. جامعه مورد مطالعه شامل مادران دارای تک‌فرزند شهر سیرجان بود که از میان آنان 12 نفر به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع داده‌ها ادامه یافت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته گردآوری شدند. مدت هر مصاحبه حدود 40 تا 60 دقیقه بود و مصاحبه‌ها پس از کسب رضایت آگاهانه ضبط و به‌صورت کلمه‌به‌کلمه پیاده‌سازی شدند. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان و بررسی کدها و مضامین توسط صاحب‌نظران استفاده شد. داده‌ها با روش تحلیل هفت‌مرحله‌ای کلایزی و با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA 2020 تحلیل شدند. تحلیل تجربه‌های زیسته مادران به شناسایی سه مضمون اصلی منجر شد: «پیوند عاطفی عمیق و تمرکز رابطه بر فرزند»، «مراقبت و حمایتگری افراطی» و «درهم‌تنیدگی هویت مادر و فرزند». مضمون نخست شامل صمیمیت و همدم‌پنداری، وابستگی عاطفی و تمرکز هیجانی، ناایمنی دلبستگی و کشمکش میان نزدیکی و استقلال‌یابی بود. مضمون دوم مسئولیت‌پذیری بیش از حد، نگرانی و اضطراب درباره فرزند، استرس والدینی، فرزندپروری کنترل‌گرانه و ترس از آسیب‌پذیری و تنهایی فرزند را دربرگرفت. مضمون سوم نیز گره‌خوردگی خودارزشمندی مادر با عملکرد فرزند، احساس گناه و ناکافی‌بودن، فرسودگی عاطفی، ادغام هویت فردی در نقش مادری و تأثیر فشارها و قضاوت‌های اجتماعی را منعکس کرد. تجربه مادری در خانواده‌های تک‌فرزند با سرمایه‌گذاری عاطفی و روان‌شناختی شدید بر فرزند همراه است و اگرچه می‌تواند صمیمیت و حمایت را تقویت کند، ممکن است با اضطراب، کنترل‌گری، دشواری در پذیرش استقلال فرزند و کمرنگ‌شدن مرزهای هویتی همراه شود. بنابراین، مداخلات خانواده‌محور با تأکید بر مرزهای عاطفی سالم، تمایزیافتگی، کاهش احساس گناه مادری، خودمراقبتی و حمایت از استقلال تدریجی فرزند می‌تواند به بهبود کیفیت این روابط کمک کند.</p> https://journalcbl.com/index.php/jcbl/article/download/518/337