مجله شناخت، رفتار، یادگیری در دست انتشار 1406 04 01 Development of a Model of Social Media Addiction Based on Autonomy-Supportive Environment and Cognitive Abilities: The Mediating Role of Core Self-Evaluations تدوین مدل اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی بر اساس محیط حامی خودپیروی و توانمندی‌های شناختی با نقش میانجی‌گری خودارزیابی مرکزی 1 20 FA ناهید جلیل‌زاده دانش‌آموخته کارشناسی ارشد روان‌شناسی تربیتی، گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. فاطمه دادوند دانشجوی دکتری روان‌شناسی تربیتی، گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. غلامحسین مکتبی استاد ، گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شهید چمران ، اهواز، ایران. Journal Article 1405 03 18 <p>This study aimed to develop and test a structural model of social media addiction based on autonomy-supportive environment and cognitive abilities, examining the mediating role of core self-evaluations among undergraduate students. This applied study employed a descriptive-correlational design using structural equation modeling. The population comprised undergraduate students at Shiraz University during the 2025–2026 academic year. Using multistage cluster random sampling, 310 students were initially recruited, and 286 valid questionnaires were retained for analysis. Data were collected using the Social Networking Addiction Scale (Shahnavaz &amp; Rahman, 2020), Cognitive Abilities Questionnaire (Nejati, 2013), Autonomy-Supportive Environment Scale (Assor et al., 2002; Assor, 2012), and Core Self-Evaluations Scale (Judge et al., 2003). Statistical analyses were conducted using SPSS 27 and AMOS 27, incorporating structural equation modeling and bootstrapping with 5,000 resamples to examine indirect effects. Structural equation modeling revealed significant positive associations between autonomy-supportive environment (β = 0.34, p = .001) and cognitive abilities (β = 0.42, p = .001) with core self-evaluations. Autonomy-supportive environment (β = −0.22), cognitive abilities (β = −0.26), and core self-evaluations (β = −0.41) demonstrated significant negative direct associations with social media addiction (p = .001). Bootstrap analyses confirmed significant indirect associations through core self-evaluations for autonomy-supportive environment (β = −0.14) and cognitive abilities (β = −0.17), both p = .001. The model explained 47% of the variance in core self-evaluations and 38% in social media addiction, demonstrating satisfactory fit (CFI = 0.98, RMSEA = 0.04). Autonomy-supportive environments and cognitive abilities are associated with lower social media addiction, both directly and indirectly through core self-evaluations. These findings support integrated university-based prevention strategies emphasizing autonomy support, cognitive competencies, and positive self-evaluations.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تدوین و آزمون مدل ساختاری اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی بر اساس محیط حامی خودپیروی و توانمندی‌های شناختی با نقش میانجی خودارزیابی مرکزی در دانشجویان کارشناسی انجام شد. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی ـ همبستگی بود که با رویکرد مدل‌یابی معادلات ساختاری انجام شد. جامعه آماری شامل تمامی دانشجویان کارشناسی دانشگاه شیراز در سال تحصیلی 2025–2026 بود. با استفاده از نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چندمرحله‌ای، 310 دانشجو انتخاب شدند که پس از حذف پرسشنامه‌های ناقص، داده‌های 286 نفر تحلیل شد. ابزارهای گردآوری داده‌ها شامل مقیاس اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی شهنواز و رحمان (2020)، پرسشنامه توانمندی‌های شناختی نجاتی (2013)، مقیاس محیط حامی خودپیروی آسور و همکاران (2002) و آسور (2012) و مقیاس خودارزیابی مرکزی جاج و همکاران (2003) بود. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS-27 و AMOS-27 و روش بوت‌استرپ با 5000 بازنمونه‌گیری تحلیل شدند. نتایج مدل‌یابی معادلات ساختاری نشان داد محیط حامی خودپیروی (β = 0.34، p = 0.001) و توانمندی‌های شناختی (β = 0.42، p = 0.001) با خودارزیابی مرکزی رابطه مثبت و معناداری دارند. همچنین، محیط حامی خودپیروی (β = -0.22)، توانمندی‌های شناختی (β = -0.26) و خودارزیابی مرکزی (β = -0.41) با اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی رابطه مستقیم منفی و معناداری داشتند (p = 0.001). اثرات غیرمستقیم محیط حامی خودپیروی (β = -0.14) و توانمندی‌های شناختی (β = -0.17) از طریق خودارزیابی مرکزی نیز معنادار بودند (p = 0.001). مدل پژوهش به‌ترتیب 47 و 38 درصد از واریانس خودارزیابی مرکزی و اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی را تبیین کرد. شاخص‌های برازش نیز مطلوب بودند (CFI = 0.98، RMSEA = 0.04). یافته‌ها نشان می‌دهند محیط حامی خودپیروی و توانمندی‌های شناختی، هم به‌صورت مستقیم و هم از طریق خودارزیابی مرکزی، با کاهش اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی ارتباط دارند. بنابراین، تقویت حمایت از خودپیروی، توانمندی‌های شناختی و خودارزیابی مثبت می‌تواند مبنایی برای طراحی مداخلات پیشگیرانه در محیط‌های دانشگاهی باشد.</p> https://journalcbl.com/index.php/jcbl/article/download/578/378