شناسایی ابعاد خلاقیت هیجانی با رویکرد خودآگاهی در معلمان آموزش و پرورش استان مازندران

فاطمه عباس نیا; رضا یوسفی سعیدآبادی; محمد صالحی

نویسندگان

فاطمه عباس نیا گروه مدیریت آموزشی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0005-2939-7130
رضا یوسفی سعیدآبادی گروه مدیریت آموزشی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران نویسنده مسئول https://orcid.org/0000-0003-4418-7359
محمد صالحی گروه مدیریت آموزشی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0001-8127-8570

کلمات کلیدی:

خلاقیت هیجانی, خودآگاهی, خودآگاهی هیجانی, تنظیم هیجان, همدلی خلاقانه, معلمان, آموزش و پرورش

چکیده

هدف پژوهش حاضر شناسایی و اعتبارسنجی ابعاد خلاقیت هیجانی با رویکرد خودآگاهی در معلمان آموزش و پرورش استان مازندران بود. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی، از نظر نوع داده‌ها آمیخته کیفی–کمی از نوع اکتشافی متوالی، از نظر زمان گردآوری داده‌ها مقطعی و از نظر روش اجرا در بخش کیفی مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد و در بخش کمی توصیفی–پیمایشی بود. در بخش کیفی، خبرگان و مدیران ارشد آموزش و پرورش استان مازندران با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. در نهایت، ۱۲ مصاحبه مبنای تحلیل قرار گرفت و در مصاحبه‌های سیزدهم و چهاردهم کد جدیدی حاصل نشد. داده‌های کیفی با کدگذاری باز، محوری و گزینشی در نرم‌افزار MAXQDA 2024 تحلیل شدند. در بخش کمی، جامعه آماری شامل ۳۶۷۲ معلم بود که ۳۴۸ نفر با استفاده از فرمول کوکران و روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای انتخاب شدند. ابزار پژوهش پرسش‌نامه محقق‌ساخته ۴۰ گویه‌ای خلاقیت هیجانی با رویکرد خودآگاهی بود. تحلیل داده‌ها با استفاده از SPSS 27 و LISREL 8.5 و به کمک تحلیل عاملی تأییدی، آزمون فریدمن و مدل‌سازی معادلات ساختاری انجام شد. تحلیل کیفی به استخراج ۱۲۲ کد باز و شش بعد شامل خودآگاهی هیجانی، پذیرش هیجان‌ها، آمادگی هیجانی، نوآوری و انعطاف‌پذیری هیجانی، تنظیم هیجانی خلاق و همدلی خلاقانه منجر شد. تحلیل عاملی تأییدی این ساختار را تأیید کرد و ضرایب استاندارد ابعاد بین ۰.۷۱ تا ۰.۹۰ قرار داشتند و همه مقادیر t معنادار بودند. آزمون فریدمن نشان داد تفاوت معناداری میان رتبه ابعاد وجود دارد (χ²=205.673، df=5، p<0.001)؛ به‌طوری‌که خودآگاهی هیجانی با میانگین رتبه‌ای ۴.۶۹ در رتبه نخست و پذیرش هیجان‌ها با میانگین رتبه‌ای ۲.۹۹ در رتبه آخر قرار گرفت. همچنین، خلاقیت هیجانی با رویکرد خودآگاهی رابطه مثبت و معناداری با خلاقیت شناختی با رویکرد خودآگاهی داشت (β=0.60، t=11.73). شاخص‌های برازش مدل شامل χ²/df=2.91، RMSEA=0.074، GFI=0.93، NFI=0.91، CFI=0.92، AGFI=0.92، IFI=0.91 و RFI=0.94 نشان‌دهنده برازش مناسب مدل بودند. نتایج نشان داد خلاقیت هیجانی با رویکرد خودآگاهی در معلمان سازه‌ای چندبعدی است که از شش مؤلفه متمایز اما مرتبط تشکیل می‌شود و خودآگاهی هیجانی نقش برجسته‌تری در ساختار آن دارد. مدل نهایی از برازش مطلوب برخوردار بود و می‌تواند به‌عنوان چارچوبی برای سنجش، آموزش و توسعه خلاقیت هیجانی معلمان و طراحی برنامه‌های توسعه حرفه‌ای مبتنی بر خودآگاهی مورد استفاده قرار گیرد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Biabani, M., & Garavand, H. (2023). Modeling Creative Teaching Behavior Based on Psychological Empowerment with the Mediating Role of Creative Self-Efficacy among Teachers of Schools for Students with Intellectual Disabilities. Rooyesh-e-Ravanshenasi Quarterly, 12(11), 181-192.

Chen, L., Yao, Y., Wang, B., Hou, Y., Luo, J., & Wu, X. (2025). The Facilitative Effects of Creative Cognitive Reappraisal on Teachers' Emotion Regulation. PsyCh Journal, 14(6), 988-996. https://doi.org/10.1002/pchj.70030

Friedrich, T. L., Kiefer, T., & Eubanks, D. (2026). Emotional Reactions to Idea Evaluation: Creative Perseverance and Evaluating Others. Creativity Research Journal, 38(2), 332-352. https://doi.org/10.1080/10400419.2025.2469450

Heydarifard, V. (2025). Examining the Effect of Psychological Empowerment Training on Emotional Creativity and Cognitive Creativity of Students. Journal of Psychology and Educational Sciences Studies, 8(89).

Safian Boldaji, Z., Rezaali, S., Saadat, A., & Mansourifar, N. (2024). The Impact of Teachers' Emotional Creativity and Cognitive Creativity on Improving Students with Learning Disorders 11th National Conference on Interdisciplinary Research in Management and Humanities, Tehran, Iran.

Sayahi, M., & Safarzadeh, S. (2024). The Relationship of Emotional Self-Awareness and Environmental Support with Emotional Creativity and Academic Engagement among Nursing Students. Strategies for Education in Medical Sciences, 17(1), 10-19.

Seydi, S., & Malekpour, Z. (2025). A Communication Model of Cognitive Flexibility with Emotional Creativity: The Mediating Role of Critical Thinking among Elementary School Teachers in Saqqez County. Journal of Positive Behavior in Educational Organizations, 3(1), 85-111.

Shahri, M. (2024). Identifying the Dimensions and Components of Teachers' Emotional Creativity to Enhance Teaching Quality Second National Conference on Linking Education with Society, Organizations, and Industries: From Idea to Practice, Torbat-e Heydarieh, Iran.

Siregar, J., Widodo, W., Permana, R., Sriyono, H., & Saputro, A. (2026). Evoking Teachers' Innovative Work Behavior: Perspective of Digital Leadership, Creativity, and Proactive Personality through Work Engagement. European Journal of Educational Research, 15(1), 323-339. https://doi.org/10.12973/eu-jer.15.1.323

Siswanto, D. H., Susetyawati, M. E., & Rambe, M. Y. (2026). Teacher Social-Emotional Competence: Exploring Self-Awareness and Professional Reflection Challenges. Jurnal Pendidikan dan Inovasi Pembelajaran, 1(3), 198-204.

Soleimanifar, M., Haroun Rashidi, H., & Kazemian Moghadam, K. (2022). Comparison of Flexibility, Emotional Creativity, and Cognitive Creativity among Monolingual Persian-Speaking and Bilingual Arabic-Persian-Speaking Students. Quarterly Journal of New Educational Thought, 18(3), 69-83.

Wang, N. (2026). College English Teachers' Metacognitive Awareness and Creative Teaching: Mediation by Teaching Reflection and Moderation by Creative Thinking. BMC psychology, 14(1), 537. https://doi.org/10.1186/s40359-026-04289-9

Xu, S., Reiss, M. J., & Lodge, W. (2026). Enhancing Scientific Creativity through an Inquiry-Based Teaching Approach in Secondary Science Classrooms. International Journal of Science Education, 48(4), 619-636. https://doi.org/10.1080/09500693.2024.2419987

Zeitlen, D. C., Silvia, P. J., Kane, M. J., & Beaty, R. E. (2025). The Creative Mind in Daily Life: How Cognitive and Affective Experiences Relate to Creative Thinking and Behavior. Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts, 19(1), 150. https://doi.org/10.1037/aca0000537