تبیین اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی بر اساس ایمنی هیجانی در خانواده با نقش میانجی ارضای نیازهای اساسی روان‌شناختی و رابطه مثبت با خود در دانشجو-معلمان
کلمات کلیدی:
ایمنی هیجانی در خانواده, ارضای نیازهای اساسی روان‌شناختی, رابطه مثبت با خود, اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی, دانشجو-معلمان, مدل‌یابی معادلات ساختاریچکیده
پژوهش حاضر با هدف تبیین اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی بر اساس ایمنی هیجانی در خانواده با نقش میانجی متوالی ارضای نیازهای اساسی روان‌شناختی و رابطه مثبت با خود در دانشجو-معلمان انجام شد. این پژوهش توصیفی-همبستگی و از نوع مدل‌یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل دانشجو-معلمان دانشگاه فرهنگیان شیراز در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ بود که ۴۸۰ نفر به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. پس از شناسایی و حذف ۱۲ داده پرت با استفاده از فاصله ماهالانوبیس، داده‌های ۴۶۸ نفر تحلیل شد. داده‌ها با استفاده از مقیاس اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی، مقیاس ایمنی در نظام خانواده، مقیاس ارضای نیازهای اساسی روان‌شناختی و پرسشنامه رابطه مثبت با خود گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از SPSS-27 و AMOS-27 و روش مدل‌یابی معادلات ساختاری و بوت‌استرپ انجام گرفت. مدل نهایی از برازش مطلوبی برخوردار بود (χ²/df=2.21، GFI=0.91، IFI=0.93، CFI=0.93، RMSEA=0.049). ایمنی هیجانی در خانواده اثر مثبت و معناداری بر ارضای نیازهای اساسی روان‌شناختی داشت (β=0.642، P=0.001) و اثر منفی و معناداری بر اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی نشان داد (β=-0.233، P=0.002). ارضای نیازهای اساسی روان‌شناختی بر رابطه مثبت با خود اثر مثبت و معنادار (β=0.800، P=0.001) و بر اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی اثر منفی و معنادار داشت (β=-0.418، P=0.002). اثر مستقیم رابطه مثبت با خود بر اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی معنادار نبود (β=-0.061، P=0.592). اثر غیرمستقیم ایمنی هیجانی بر اعتیاد از طریق ارضای نیازهای اساسی روان‌شناختی معنادار بود (β=-0.268، P=0.001) و مسیر میانجی متوالی ایمنی هیجانی ← ارضای نیازها ← رابطه مثبت با خود ← اعتیاد نیز معنادار شد (β=-0.031، P=0.038). مدل 34.2 درصد از واریانس اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی را تبیین کرد. ایمنی هیجانی در خانواده و ارضای نیازهای اساسی روان‌شناختی، به‌صورت مستقیم و از طریق مسیرهای میانجی، نقش مهمی در کاهش اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی دارند و رابطه مثبت با خود عمدتاً در قالب مسیر میانجی متوالی اهمیت می‌یابد؛ بنابراین، مداخلات پیشگیرانه و آموزشی برای دانشجو-معلمان باید هم‌زمان بر تقویت امنیت خانوادگی، ارضای نیازهای روان‌شناختی و ارتقای رابطه مثبت با خود تمرکز کنند.
دانلودها
مراجع
Abbas, Q., Iftekhar, I., Riaz, A., Kareem, A., Maryam, R., Tabassum, U., & Abu-AlKhair, F. (2026). A Clinical Trial of Cognitive Behavioral Interventions for Social Media Addiction, Psychological Problems, Quality of Family Relationships and Academic Performance among University Students. Discover Mental Health, 6, 124.
Akdağ, B., & Ünsal, C. (2024). The Mediating Role of Self-Esteem between Meaning in Life and Social Media Addiction. Addicta: The Turkish Journal On Addictions, 11(1), 99-104. https://doi.org/10.5152/addicta.2024.23126
Amirthalingam, J., & Khera, A. (2024). Understanding Social Media Addiction: A Deep Dive. Cureus, 16(10), e72499. https://doi.org/10.7759/cureus.72499
Celikkaleli, O., & Ata, R. (2025). The Effect of Basic Need Dissatisfaction and Lack of Social Support on Problematic Internet Use in Emerging Adults: The Mediating Role of Regulatory Emotional Self-Efficacy. Acta Psychologica, 254, 104857. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2025.104857
Esmaeili Anamagh, B., Atadokht, A., Basharpoor, S., & Mikaeili, N. (2025). Social Health and Fashion Trend: The Mediating Role of the Need for Social Feedback and Addiction to Social Networks in Instagram Users. Rooyesh-e-Ravanshenasi Journal, 14(5), 41-52. https://doi.org/10.29252/ryj.14.5.41
Hair, J. F., Babin, B. J., Ringle, C. M., Sarstedt, M., & Becker, J. M. (2025). Covariance-Based Structural Equation Modeling (CB-SEM): A SmartPLS 4 Software Tutorial. Journal of Marketing Analytics. https://doi.org/10.1057/s41270-025-00414-6
Huang, Z., Chen, S., & Chen, H. (2024). Relationship between Emotional Awareness and Self-Acceptance: The Mediating Role of Emotion Regulation Strategies. Current Psychology, 43(30), 24906-24914. https://doi.org/10.1007/s12144-024-06123-y
Jameel, A., Xu, H., Guo, W., & Malik, S. (2026). The Effects of Social Media Addiction on Depression and Anxiety among University Students: The Mediating Role of Family Environment. Scientific reports, 16, 14878.
Jorfi, H., & Hakim, A. (2025). The Relationship between Communication Patterns and Dependence on Virtual Space: With the Mediating Role of Basic Psychological Needs. Journal of Educational Psychology Studies, 22(58), 51-73. https://doi.org/10.22111/jeps.2025.47857.5651
Karaman, H. B., & Arslan, C. (2024). The Mediating Role of Social Media Addiction and Phubbing in Basic Psychological Needs in Relationships and Relationship Satisfaction. Frontiers in psychology, 15, 1291638. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1291638
Khalaf, M. A. A., Omar, A. I., Abdulle, A. W., & Mohamud, M. A. (2025). Social Media Addiction and Academic Engagement: The Role of Sleep Quality and Fatigue among University Students in Somalia. Frontiers in Education. https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1614746
Kurker, F., & Surucu, A. (2024). Social Media Addiction Mediates the Relationship between Basic Psychological Needs Satisfaction and Academic Procrastination. Psychology in the Schools, 61(7), 2701-2721. https://doi.org/10.1002/pits.23190
Nigar, S., & Can, F. (2025). Examining the Social Media Addiction in Terms of Attachment Styles, Difficulties in Emotion Regulation and Basic Psychological Needs. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 25(2).
Pamuk, M. (2026). Investigation of the Serial Mediation Roles of Social Media Craving and Self-Control in the Relationship between Social Media Addiction and Psychological Adjustment Problems of University Students. Current Psychology, 45, 312.
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2024). Self-Determination Theory. In Encyclopedia of quality of life and well-being research (pp. 6229-6235). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-17299-1_2630
Salari, N., Zarei, H., Rasoulpoor, S., Ghasemi, H., Hosseinian-Far, A., & Mohammadi, M. (2025). The Impact of Social Networking Addiction on the Academic Achievement of University Students Globally: A Meta-Analysis. Public Health in Practice, 9, 100584.
Sharifi Fard, S. A., Griffiths, M. D., Mohseni, F., Nabi Zadeh, S., & Ali Babaei, G. (2024). Basic Psychological Needs and Psychological Well-Being: The Mediating Role of Instagram Addiction. Journal of Technology in Behavioral Science, 9(2), 171-179. https://doi.org/10.1007/s41347-023-00313-6
Süzen Keşen, F. N., Koçak, O., Keşan, M., & Solmaz, U. (2025). The Mediating Role of Anxiety Severity in the Relationship between Family Cohesion and Social Media Addiction. Journal of Evidence-Based Social Work, 22(5), 636-657. https://doi.org/10.1080/26408066.2025.2480398
Wang, H., Liu, H., Zhou, L., Bi, X., Tao, J., Jiang, Y., & Zhang, R. (2024). Harsh Parenting and Internet Addiction: The Chain Mediating Effect of Emotional Regulation Difficulties and Maladaptive Cognitions. Perspectives in psychiatric care, 2024(1), 7334182. https://doi.org/10.1155/2024/7334182
Zeinali, Z., & Zeinali, A. (2023). Model of Social Networks Addiction: The Role of Family Functioning with the Mediation of Basic Psychological Needs. Social Psychology Research, 12(48), 21-34. https://doi.org/10.22034/spr.2023.374513.1796
Zhan, X., & Zhu, W. (2025). Influencing Factors of Short-Form Video Addiction among Chinese University Students: A Systematic Review. Frontiers in psychology, 16, 1663670.
Zhang, J., Wang, Y., Zhou, L., Wu, J., Li, H., & Zhu, T. (2025). Correlations between Social Media Addiction and Anxiety, Depression, FoMO, Loneliness and Self-Esteem among Students: A Systematic Review and Meta-Analysis. PLoS One, 20(9), e0329466.
Zheng, G., & Peng, H. (2025). The Effects of Social Media Addiction, Academic Stress, and Sleep Quality on Anxiety Symptoms: A Cross-Sectional Study of Chinese Vocational Students. Psychology research and behavior management, 18, 1571-1584. https://doi.org/10.2147/PRBM.S522652
دانلودها
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1404 سهراب صادقی (نویسنده); محبوبه فولادچنگ (نویسنده مسئول); فرهاد خرمایی, راضیه شیخ‌الاسلامی (نویسنده)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
