اثربخشی شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر استرس ادراک‌شده و اضطراب پیری در مراقبین سالمندان شهر اصفهان
کلمات کلیدی:
شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی, استرس ادراک‌شده, اضطراب پیری, مراقبین سالمندان, سالمندیچکیده
پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر استرس ادراک‌شده و اضطراب پیری در مراقبین سراهای سالمندان شهر اصفهان انجام شد. پژوهش حاضر از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل مراقبین شاغل در سراهای سالمندان شهر اصفهان در سال 1405 بود که از میان آنان 32 نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل، هر گروه 16 نفر، گمارده شدند. گروه آزمایش طی هشت جلسه 90 دقیقه‌ای هفتگی تحت شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی قرار گرفت و گروه کنترل مداخله‌ای دریافت نکرد. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس استرس ادراک‌شده (PSS) و مقیاس اضطراب پیری (AAS) بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیری و تک‌متغیری در نرم‌افزار SPSS نسخه 26 تحلیل شدند. نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیری نشان داد اثر گروه بر ترکیب استرس ادراک‌شده و اضطراب پیری معنادار بود (F=8.603، p=0.001، η²p=0.389). همچنین، پس از کنترل نمرات پیش‌آزمون، اثر مداخله بر استرس ادراک‌شده (F=10.546، p=0.003، η²p=0.274) و اضطراب پیری (F=11.570، p=0.002، η²p=0.292) معنادار بود. اثر چندمتغیری مداخله بر مؤلفه‌های استرس ادراک‌شده نیز معنادار بود (F=5.589، p=0.009، η²p=0.293) و هر دو مؤلفه ادراک منفی و ادراک مثبت از استرس تفاوت معناداری نشان دادند. افزون بر این، اثر چندمتغیری گروه بر مؤلفه‌های اضطراب پیری معنادار بود (F=4.980، p=0.005، η²p=0.464)، اما در تحلیل‌های تک‌متغیری تنها اثر مداخله بر مؤلفه ترس از فقدان معنادار بود (p<0.001، η²p=0.423) و سه مؤلفه دیگر معنادار نبودند. شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی می‌تواند به‌عنوان مداخله‌ای مؤثر برای کاهش استرس ادراک‌شده و اضطراب پیری در مراقبین سالمندان مورد استفاده قرار گیرد. این مداخله به‌ویژه در کاهش ابعاد استرس ادراک‌شده و ترس از فقدان اثربخش بود و می‌تواند در برنامه‌های حمایت روان‌شناختی کارکنان مراکز نگهداری سالمندان مورد توجه قرار گیرد.
دانلودها
مراجع
Abdollahzadeh, H., & Khabbazi, M. (2017). The Effectiveness of Integrative Reminiscence Therapy on Health Anxiety, Death Depression, and Perceived Stress among Older Adults. Health Psychology, 6(2), 101-114.
Ayalon, L. (2018). Loneliness and anxiety about aging in adult day care centers and continuing care retirement communities. Innovation in Aging, 2(2), igy021. https://doi.org/10.1093/geroni/igy021
Bergman, Y. S., & Bodner, E. (2022). Aging anxiety in older adults: The role of self-esteem and meaning in life. Geropsych, 35(4), 196-201. https://doi.org/10.1024/1662-9647/a000295
Cesário, L. M. S., & Chariglione, I. P. F. S. (2018). Family Caregivers' Perceptions of Changes Following a Dementia Diagnosis. Brazilian Journal of Geriatrics and Gerontology, 21(6), 743-754. https://doi.org/10.1590/1981-22562018021.180123
Çiftci, N., Yildiz, M., Durmuş, M., & Çoban, M. (2024). The relationship between fear of old age, loneliness and death anxiety in adults. Psychogeriatrics, 24(3), 627-636. https://doi.org/10.1111/psyg.13106
Delkhah, Z., Alivandi Vafa, M., & Moheb, N. (2023). Fear of Aging among Older Adults: The Roles of Meaning in Life, Self-Compassion, and Perceived Social Support. Journal of Aging Psychology, 9(3), 311-326.
Ding, J., Ali, Z. M., Ibrahim, A. M., Atta, M. H. R., Khasawneh, M. A. S., & Ibrahim, F. M. (2026). Effectiveness of mindfulness-based cognitive therapy (MBCT) on depression and anxiety in older adults: A systematic review and meta-analysis. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 92, 102105. https://doi.org/10.1016/j.jbtep.2026.102105
Han, A. (2022). Effects of mindfulness-based interventions on depressive symptoms, anxiety, stress, and quality of life in family caregivers of persons living with dementia: A systematic review and meta-analysis. Research on Aging, 44(7-8), 494-509. https://doi.org/10.1177/01640275211043486
Iskandar, S., Rekawati, E., & Kuntarti, K. (2025). Mindfulness intervention reduces care burden status of family caregivers for the elderly: A systematic review. Indonesian Journal of Global Health Research, 7(2), 459-464. https://doi.org/10.37287/ijghr.v7i2.5375
Jafari, M., Alipour, F., Raheb, G., & Mardani, M. (2022). Perceived Stress and Caregiver Burden among Caregivers of Older Adults: The Moderating Role of Resilience. Salmand: Iranian Journal of Ageing, 17(1), 62-75.
Jiang, N., Shi, H., Li, X., & Zhou, H. (2022). Mindfulness-based interventions for informal caregivers of older adults: A systematic review and meta-analysis. Aging & mental health, 26(5), 889-899.
Karaman, Ö., Ünal, G., & Çaylan, N. (2020). The relationship between perceived stress and burnout in caregivers of elderly people. Perspectives in psychiatric care, 56(3), 625-632.
Kor, P. P. K., Tsang, A. P. L., Cheung, D. S. K., Zarit, S. H., Xie, H., Qian, M., Tan, K. C., Zheng, Y., Chu, A. M. Y., & Chou, K. L. (2026). Developing and testing a brief mindfulness just-in-time adaptive intervention to reduce stress among caregivers of people with dementia: Quasi-experimental study. Jmir Aging, 9, e87316. https://doi.org/10.2196/87316
Najmohammad Namaghi, A., Radnezhad, M., & Yadollahi, S. (2025). The Effectiveness of Spiritual Intelligence Training on Mindfulness, Psychological Vitality, and Perceived Stress among Caregivers. Journal of Family Psychology, 12(1), 33-44.
Nejad Asadi, M., & Safarzadeh, S. (2026). Comparing the Effectiveness of Morita Therapy and Structured Reminiscence on Aging Perception and Quality of Life among Older Adults with Type 2 Diabetes. Journal of Aging Psychology, 12(2), 145-167.
Pakpour, A. H., Namjoo, S., Sabahiazar, K., Jafarabadi, M. A., Chattu, V. K., & Allahverdipour, H. (2021). Psychometric properties of the Lasher and Faulkender Anxiety About Aging Scale (AAS) among Iranian older adults. European Journal of Investigation in Health, Psychology and Education, 11(3), 829-837. https://doi.org/10.3390/ejihpe11030060
Rezaei, A., Moradi, H., & Karimi, N. (2018). The Effectiveness of Mindfulness Training on Perceived Stress and Psychological Resilience. Journal of Applied Psychology, 11(3), 75-92.
Rezaei, F., Mohammadi, N., & Ghasemi, H. (2021). Validation of the Aging Anxiety Questionnaire in an Iranian Older Adult Population. Salmand: Iranian Journal of Ageing, 16(1), 45-58.
Robertson, D. A., & Kenny, R. A. (2022). Aging anxiety and psychological stress in adults: A longitudinal study. Psychology and Aging, 37(2), 145-158. https://doi.org/10.1037/pag0000662
Saadat, S., Asghari, F., & Jazayeri, R. A. (2015). The Relationship of Academic Self-Efficacy with Perceived Stress, Coping Strategies, and Perceived Social Support among University of Guilan Students. Iranian Journal of Medical Education, 15(12), 67-78.
Saadat, S. H., Rezaei, F., & Ahmadi, S. A. (2021). The Relationship between Perceived Stress and Occupational Burnout among Caregivers of Older Adults. Health Psychology Quarterly, 14(2), 112-125.
Sadeghi, A., Jahangiri, M. M., & Taghvaei, D. (2025). The Effectiveness of a Mindfulness-Based Stress Reduction Program on Depression, Caregiver Burden, and Alexithymia among Caregivers of Older Adults with Alzheimer's Disease. Journal of Psychological Dynamics in Mood Disorders, 4(2), 81-96.
Safaei, M., & Shokri, O. (2014). Measuring Stress in Cancer Patients: Factorial Validity of the Perceived Stress Scale in Iran. Iranian Journal of Psychiatric Nursing, 2(1), 13-22.
Sapra, M., Hagemann, L., Luci, K., & Savla, J. (2025). A mindfulness-based multicomponent caregiver intervention (PAACC): Objectives, study design, and cohort description. Alzheimer's & Dementia: Translational Research & Clinical Interventions, 11(1), e70064. https://doi.org/10.1002/trc2.70064
Segal, Z. V., Williams, J. M. G., & Teasdale, J. D. (2018). Mindfulness-based cognitive therapy for depression (2 ed.). Guilford Press.
Taghiloo, L., Makvand Hosseini, S., & Sedaghat, M. (2017). The Effectiveness of Mindfulness-Based Cognitive Therapy in Reducing Perceived Stress in Patients with Multiple Sclerosis. Nurse and Physician Within War, 5(15), 5-10.
Verhaeghen, P., Aikman, S. N., & Mirabito, G. (2025). Mindfulness interventions in older adults for mental health and well-being: A meta-analysis. The Journals of Gerontology: Series B, 80(4), gbae205. https://doi.org/10.1093/geronb/gbae205
دانلودها
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1404 احسان مرآتیان اصفهانی (نویسنده); رویا مشاک (نویسنده مسئول)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
