اثربخشی برنامه آموزشی تئاتر مبتنی بر تفکر هنری بر مهارتهای تفکر انتقادی در دختران دبستانی
کلمات کلیدی:
تفکر انتقادی, تفکر هنری, تئاتر آموزشی, مهارتهای شناختی, آموزش تلفیقی هنر, دانشآموزان دبستانیچکیده
هدف این پژوهش بررسی اثربخشی برنامه آموزشی تئاتر مبتنی بر تفکر هنری بر ارتقای مهارتهای تفکر انتقادی در دانشآموزان دختر دوره دوم دبستان بود. این پژوهش از نوع شبهآزمایشی با طرح پیشآزمون–پسآزمون همراه با گروه کنترل و پیگیری دوماهه بود. جامعه آماری شامل دانشآموزان دختر دوره دوم دبستان شهر تهران بود که از میان آنان 30 نفر به روش نمونهگیری در دسترس انتخاب و بهصورت تصادفی در دو گروه آزمایش (15 نفر) و کنترل (15 نفر) جایگزین شدند. گروه آزمایش در 10 جلسه 90 دقیقهای برنامه آموزشی تئاتر مبتنی بر تفکر هنری شرکت کرد، در حالی که گروه کنترل آموزش معمول مدرسه را دریافت نمود. دادهها با استفاده از آزمون مهارتهای تفکر انتقادی کالیفرنیا (فرم B) در سه مرحله پیشآزمون، پسآزمون و پیگیری گردآوری و با تحلیل کوواریانس با اندازهگیری مکرر تحلیل شدند. نتایج تحلیل کوواریانس با اندازهگیری مکرر نشان داد که اثر اصلی زمان معنادار بود (F(2,56)=35.21, p<.001, η²=.56) و اثر اصلی گروه نیز معنادار به دست آمد (F(1,28)=12.38, p=.002, η²=.31). همچنین تعامل گروه و زمان معنادار بود (F(2,56)=28.47, p<.001, η²=.50) که بیانگر اثربخشی مداخله بود. مقایسههای بونفرونی نشان داد نمرات تفکر انتقادی گروه آزمایش از پیشآزمون به پسآزمون به طور معناداری افزایش یافت (p<.001) و تفاوت بین پسآزمون و پیگیری معنادار نبود (p=.12)، که حاکی از پایداری اثرات برنامه در طول زمان است. برنامه آموزشی تئاتر مبتنی بر تفکر هنری موجب بهبود معنادار مهارتهای تفکر انتقادی در دختران دبستانی شد و آثار آن تا دو ماه پس از پایان مداخله پایدار باقی ماند. بنابراین، ادغام فعالیتهای تئاتری مبتنی بر تفکر هنری در برنامههای آموزشی مدارس ابتدایی میتواند راهبردی مؤثر برای پرورش مهارتهای شناختی سطح بالا و تقویت تفکر انتقادی دانشآموزان باشد.
دانلودها
مراجع
Ahmed, S., & Asraf, R. M. (2018). The workshop as a qualitative research approach: lessons learnt from a "critical thinking through writing" workshop. Turkish Online Journal of Design, Art and Communication, 8, 1504-1510. https://www.researchgate.net/publication/330526938_The_Workshop_as_a_Qualitative_Research_Approach_Lessons_Learnt_from_a_critical_Thinking_Through_Writing%27_Workshop
Elhamifar, A., Mehdinezhad, v., & Farnam, A. (2019). The Effect of Critical Thinking on Metacognitive Knowledge and Epistemological Beliefs of High School Students [Research Article]. Iranian Journal of Educational Sociology, 2(3), 47-55. https://doi.org/10.29252/ijes.2.3.47
Hasanpour, M., Jabbari, N., & Esmaeilnia Shirvani, K. (2020). The Effect of Artistic Intelligence Components on Student’s Mental Health [Research Article]. Iranian Journal of Educational Sociology, 3(3), 168-175. https://doi.org/10.52547/ijes.3.3.168
Heydari, Z. (2019). The Relationship Between Art and Critical Thinking in Children's Education. Journal of Psychology and Art, 9(4), 27-40. https://civilica.com/doc/2265599/
Hosseini, M. (2019). The Impact of Islamic Art on Teaching Critical Thinking to Children. Journal of Visual Arts, 15(2), 45-58. https://ensani.ir/fa/article/473864/
Ioannou, S., Key, A. P., Muscatello, R. A., Klemencic, M. E., & Corbett, B. A. (2020). Peer Actors and Theater Techniques Play Pivotal Roles in Improving Social Play and Anxiety for Children With Autism. Frontiers in psychology, 11. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.00908
Jafari Harandi, R., & Bahrami, S. (2024). Effectiveness of a Parental Media Literacy Curriculum on Mothers' Harmful Internet Use and Their Children's Critical Thinking. New Educational Thoughts, 20(3), 37-47. https://jontoe.alzahra.ac.ir/article_7849.html?lang=en
Najari, F., Yousefi, S., & Namvar, H. (2023). The Effect of Children's Attitudes toward Father and Mother on Critical Thinking with the Mediation of Moral Foundations. Applied Family Therapy Quarterly, 4(3), 495-507.
Pala, F. (2022). The effect of philosophy education for children (P4C) on students' conceptual and critical thinking skills: A mixed-method research. Education Quarterly Reviews, 5(3), 27–41. https://doi.org/10.31014/aior.1993.05.03.522
Rezaei, M., & Hosseini Nasab, S. (2017). The Effectiveness of Puppet Theater on Social Skills and Creativity of Preschool Children in Maragheh. Education and Evaluation Journal, 40. https://www.magiran.com/p1789877
Susanti, R. (2024). Effective Strategies in Developing Critical Thinking Skills in Elementary School Age Children. West Science Interdisciplinary Studies, 2(04), 732-736. https://doi.org/10.58812/wsis.v2i04.785
Tsyna, A., & Kolisnyk, E. (2021). Substantive Characteristics of Formation of Cultural Competence of Schoolchildren in Labor Education by Means of Theater Pedagogy. Pedagogical Sciences(77), 3-7. https://doi.org/10.33989/2524-2474.2021.77.239273
Uluçınar, U., & Aypay, A. (2018). An Evaluation of the Relationship Between Pre-Service Teachers’ Critical Thinking Dispositions and Democratic Values in Terms of Critical Pedagogy. Journal of History Culture and Art Research, 7(3), 1. https://doi.org/10.7596/taksad.v7i3.1545
Wu, C. (2022). Can Philosophy for Children improve critical thinking and attainment for Chinese secondary students? In Making Your Doctoral Research Project Ambitious, 117-128. https://doi.org/10.4324/9781003201366-11
Yohannan, S., Pathrose, S., & Devassy, S. (2025). The Effectiveness of Art Therapy in Addressing Emotional and Behavioral Issues and Enhancing Self-Esteem of Children Living in Residential Childcare Institutions: A Feasibility Study in Kerala, India. Arts & Health, 1-17. https://doi.org/10.1080/17533015.2025.2527185
Yoon, S., & Yu, M. C. (2025). A Case Study on Color Experience Art Therapy Using Wet on Wet Painting for Children at a Local Children's Center : Focusing on Depression and Happiness. Soc Art Educ Korea, 94, 263-291. https://doi.org/10.25297/aer.2025.94.263
Zhai, Y. (2025). The Clinical Intervention Effect of Mindfulness Painting Art Therapy on Adolescent Depression Patients. Schizophrenia Bulletin, 51(Supplement_1), S5-S6. https://doi.org/10.1093/schbul/sbaf007.009
Zhou, S., Li, H., Yang, Y., Qi, Y., Liu, W., & Mo, L. (2025). Effects of Art Therapy on Psychological Outcomes Among Children and Adolescents with Cancer: A Systematic Review and Meta-Analysis. BMC Complementary Medicine and Therapies, 25(1), 149. https://doi.org/10.1186/s12906-025-04866-2
Zhu, Q. (2025). The Influence of Art Therapy Intervention on Executive Function Development and Emotional Security in Children with Autism Spectrum Disorder https://doi.org/10.2991/978-2-38476-509-6_36
Zubala, A., Pease, A., Lyszkiewicz, K., & Hackett, S. (2025). Art Psychotherapy Meets Creative AI: An Integrative Review Positioning the Role of Creative AI in Art Therapy Process. Frontiers in psychology, 16. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1548396
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1404 محبوبه ملکی (نویسنده); منصوره کریم زاده (نویسنده مسئول); رضا قربان جهرمی, محسن امیری (نویسنده)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
