مدل‌سازی روابط میان تروماهای دوران کودکی، حساسیت به پاداش و شدت اعتیاد با نقش میانجی بدتنظیمی هیجان و نقش تعدیل‌گر شفقت به خود
کلمات کلیدی:
تروماهای دوران کودکی, حساسیت به پاداش, شدت اعتیاد, بدتنظیمی هیجان, شفقت به خودچکیده
پژوهش حاضر با هدف مدل‌سازی روابط میان تروماهای دوران کودکی، حساسیت به پاداش و شدت اعتیاد با بررسی نقش میانجی بدتنظیمی هیجان و نقش تعدیل‌گر شفقت به خود انجام شد. این پژوهش از نوع توصیفی–همبستگی و مبتنی بر مدل‌یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل افراد بزرگسال دارای اختلال مصرف مواد مراجعه‌کننده به مراکز درمان و بازتوانی اعتیاد شهر تهران در سال 1405 بود که از میان آنان 360 نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه تروماهای دوران کودکی، خرده‌مقیاس حساسیت به پاداش، شاخص شدت اعتیاد، مقیاس دشواری در تنظیم هیجان و مقیاس شفقت به خود جمع‌آوری شدند. داده‌ها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل مسیر، مدل‌یابی معادلات ساختاری، بوت‌استرپ 5000 نمونه‌ای و تحلیل شیب‌های ساده بررسی شدند. مدل ساختاری از برازش مطلوبی برخوردار بود (χ²/df = 1.71، CFI = 0.992، TLI = 0.975، RMSEA = 0.044، SRMR = 0.021). تروماهای دوران کودکی (β = 0.41, p < 0.001) و حساسیت به پاداش (β = 0.31, p < 0.001) بدتنظیمی هیجان را به‌طور مثبت پیش‌بینی کردند. بدتنظیمی هیجان اثر مثبت و معناداری بر شدت اعتیاد داشت (β = 0.43, p < 0.001)، در حالی که شفقت به خود اثر منفی معناداری بر شدت اعتیاد نشان داد (β = -0.18, p < 0.001). اثرات غیرمستقیم تروماهای دوران کودکی و حساسیت به پاداش بر شدت اعتیاد از طریق بدتنظیمی هیجان معنادار بود. همچنین، اثر تعاملی بدتنظیمی هیجان و شفقت به خود بر شدت اعتیاد معنادار و منفی بود (β = -0.13, p < 0.001)، به‌طوری‌که با افزایش شفقت به خود، رابطه بدتنظیمی هیجان با شدت اعتیاد تضعیف شد. یافته‌ها نشان دادند که بدتنظیمی هیجان یکی از سازوکارهای اصلی انتقال اثر تروماهای دوران کودکی و حساسیت به پاداش به شدت اعتیاد است و شفقت به خود می‌تواند نقش محافظتی در کاهش اثر بدتنظیمی هیجان بر شدت اعتیاد ایفا کند. بنابراین، توجه همزمان به سابقه تروما، نظام پاداش، مهارت‌های تنظیم هیجان و تقویت شفقت به خود می‌تواند در ارزیابی و مداخلات درمانی مرتبط با اختلال مصرف مواد سودمند باشد.
دانلودها
مراجع
Araujo, F. V. d., Lanzarote-Fernández, M. D., Sousa-Gomes, V., & Moreira, D. (2026). Relationship Between Adverse Childhood Experiences, Attachment, and Emotional Regulation: A Review of the Literature. Psychological Trauma Theory Research Practice and Policy. https://doi.org/10.1037/tra0002099
Asiyanbi, M., Lawal, B. F., Umanhonlen, S. E., & Ogunbowale, I. A. (2025). Early childhood trauma, attachment insecurity, emotional dysregulation, and substance abuse as predictors of delinquent behaviour among adolescents in foster care in Ibadan, Nigeria. Islamic University Journal of Social Sciences, 4(3), 111-122.
Elkin, N., & Kılınçel, O. (2024). The Relationship of Video Game Addiction With Childhood Traumas and Emotional Dysregulation Problems. 14-20. https://doi.org/10.35365/ctjpp.24.1.02
Greene, C. A., Gray, S. A., Skowron, E. A., & Briggs-Gowan, M. J. (2026). Parental Emotion Socialization Predicts Early Adolescents' Emotion Regulation: A Longitudinal and Multimethod Examination in Trauma-Exposed Families. The Journal of Early Adolescence, 46(5), 746-766. https://doi.org/10.1177/02724316251347288
Hoffmann, J. P., & Jones, M. S. (2022). Cumulative stressors and adolescent substance use: A review of 21st-century literature. Trauma, Violence, & Abuse, 23(3), 891-905. https://doi.org/10.1177/1524838020979674
Lassri, D., & Zamir, O. (2026). The Role of Self-Compassion in the Association Between Childhood Maltreatment and Marital Quality: An Actor–partner Interdependence Model. Psychological Trauma Theory Research Practice and Policy, 18(1), 138-147. https://doi.org/10.1037/tra0001680
Lee, J. (2024). The Relationship Between Complex Trauma and Relationship Addiction: The Double Mediating Effect of Internalized Shame and Self-Silencing. Jounral of Educational Therapist, 16(1), 119-140. https://doi.org/10.35185/kjet.16.1.7
Liu, Q., Ma, H., Li, J., Chen, M., Zhang, Y., Tang, Z., & Ye, G. (2026). Childhood Trauma and Recent Suicide Risk in Major Depressive Disorder: Exploring the Mediating Effect of Resilience and Cognitive Emotion Regulation Strategies. BMC psychiatry, 26(1), 28. https://doi.org/10.1186/s12888-025-07674-7
Lyvers, M., Simpson, H., & Thorberg, F. A. (2025). Alexithymia, Reward Sensitivity and Internet Addiction Symptoms: Potential Roles of Frontal Lobe Dysfunction and Negative Mood. International journal of psychology, 60(4). https://doi.org/10.1002/ijop.70075
Malekzadeh, F. Z., Mohammadipour, M., & Jajarmi, M. (2026). Structural Model of Identity Instability Based on Object Relations and Childhood Trauma with the Mediating Role of Difficulties in Emotion Regulation in Adolescents with Self-Harming Behaviors. Iranian Journal of Neurodevelopmental Disorders, 5(3), 1-10. https://maherpub.com/index.php/jndd/article/view/762
Melo, R. D. C., Schreuder, M. J., Groen, R. N., Sarsembayeva, D., & Hartman, C. A. (2023). Reward sensitivity across the lifespan in males and females and its associations with psychopathology. Personality and individual differences, 204, 112041. https://doi.org/10.1016/j.paid.2022.112041
Pruitt, P. J. (2023). Neurobiological Sensitivity to Social Rewards and Punishments Moderates Link between Peer Norms and Adolescent Risk Taking. Journal of Research on Adolescence.
Richter, S. G., Brenner, L. H., & Ghaznavi, S. (2026). The Relationship Between Shame, Rumination, Self-Compassion, and Symptoms of Post-Traumatic Stress Disorder and Major Depressive Disorder. Journal of affective disorders, 403, 121393. https://doi.org/10.1016/j.jad.2026.121393
Rudolph, K. D., Davis, M. M., Modi, H. H., Skymba, H. V., Finnegan, M., Haigler, K., Clapham, R., Ye, Z., Dodson, J. F., & Telzer, E. H. (2025). Emotional Trade-Offs of Neural Sensitivity to Social Threat and Reward in Adolescent Girls. Social Cognitive and Affective Neuroscience, 20(1). https://doi.org/10.1093/scan/nsaf048
Schuman‐Olivier, Z., Fatkin, T., Creedon, T. B., Samawi, F., Moore, S. K., Okst, K., Fredericksen, A. K., Oxnard, A., Roll, D., Smith, L., Cook, B. L., & Weiss, R. D. (2022). Effects of a Trauma‐informed Mindful Recovery Program on Comorbid Pain, Anxiety, and Substance Use During Primary Care Buprenorphine Treatment: A Proof‐of‐concept Study. American Journal on Addictions, 32(3), 244-253. https://doi.org/10.1111/ajad.13364
Shirinkam, M., & Rostamnejad, M. (2026). Effectiveness of Trauma-Focused Emotion-Focused Therapy on Quality of Life and Self-Compassion in Women with Sexual Trauma Experience. Rooyesh-e-Ravanshenasi, 15(2), 261-270.
Sutton, C. A., L'Insalata, A. M., & Fazzino, T. L. (2022). Reward sensitivity, eating behavior, and obesity-related outcomes: A systematic review. Physiology & Behavior, 252, 113843. https://doi.org/10.1016/j.physbeh.2022.113843
Tahmasebi, S. (2022). Comparing the effects of motivational manipulation and neurofeedback methods on reward sensitivity, delay discounting, and impulsivity in children with attention deficit/hyperactivity disorder. Iranian Journal of Psychiatry and Clinical Psychology, 27(4), 458-473. https://doi.org/10.32598/ijpcp.27.4.3572.1
Torkaman, M., Davoudi, A., Naziri, G., & Fath, N. (2022). The Relationship between Childhood Trauma and Tendency toward Substance Abuse Considering the Mediating Role of Cognitive Flexibility and Rumination in Individuals with Post-Traumatic Stress Disorder. Modern Psychological Research Quarterly, 17(68), 81-90.
Valiei, Z., Zemestani, M., & Sobhani, B. (2025). Structural Relationships of Childhood Trauma with Internet Addiction and High-Risk Behaviors among Adolescents: The Mediating Role of Emotion Regulation and Distress Tolerance. Applied Psychology, 19(4), 159-183.
Wang, Y., Li, Y., Liu, B., Zhao, X., Geng, X., Zhu, W., & Ding, X. (2024). Adolescent Internet Gaming Disorder and Sensitivity to Money and Social Rewards. Acta Psychologica, 248, 104431. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2024.104431
Zahra, K. T., & Ahmad, M. (2025). Childhood Trauma, Alexithymia and Emotional Dysregulation in Adults With Obsessive Compulsive Disorder. Sra, 3(1), 1950-1956. https://doi.org/10.70670/sra.v3i1.504
دانلودها
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1404 Fatemeh Irandoust (Corresponding author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
