بررسی آمادگی و تمایل معلمان در مقاطع مختلف تحصیلی نسبت به استفاده از هوش مصنوعی در آموزش
کلمات کلیدی:
هوش مصنوعی, آمادگی معلمان, تمایل به استفاده, پذیرش فناوری, مقطع تحصیلی, توانمندسازی معلمانچکیده
هدف این پژوهش، بررسی میزان آمادگی و تمایل معلمان مقاطع مختلف تحصیلی شهرستان لامرد برای استفاده از هوش مصنوعی در فرایند آموزش و تحلیل تفاوتهای آن بر اساس متغیرهای دموگرافیک شامل جنسیت، سن، سطح تحصیلات و مقطع تدریس بود. این پژوهش از نوع توصیفی–تحلیلی و کاربردی بود که بر روی 270 نفر از معلمان مدارس ابتدایی، متوسطه اول و متوسطه دوم شهرستان لامرد انجام شد. نمونهها به روش طبقهای–نسبتی انتخاب شدند. ابزار گردآوری دادهها، پرسشنامه استاندارد آمادگی و تمایل معلمان نسبت به هوش مصنوعی طراحیشده توسط Ayanwale و همکاران (2022) بود که شامل 30 گویه در هشت سازه اصلی شامل اضطراب هوش مصنوعی، مفیدبودگی ادراکشده، نگرش، اعتماد به نفس، قصد رفتاری، مرتبطبودن، آمادگی و هوش مصنوعی برای خیر اجتماعی بود. دادهها با استفاده از نرمافزار SPSS-27 و از طریق آزمونهای t مستقل و تحلیل واریانس یکطرفه تحلیل شدند. نتایج پایایی نشان داد که آلفای کرونباخ کل پرسشنامه برابر با 0.848 بوده و پایایی تمام سازهها در سطح مطلوب قرار داشت. یافتهها نشان داد که میانگین تمامی سازهها بالاتر از حد متوسط نظری بود و معلمان نگرش مثبتی نسبت به استفاده از هوش مصنوعی داشتند. بالاترین میانگین مربوط به مفیدبودگی ادراکشده (3.78) و قصد رفتاری (3.75) بود، در حالی که پایینترین میانگین به آمادگی عملی (3.55) و اعتماد به نفس در آموزش هوش مصنوعی (3.59) تعلق داشت. نتایج آزمون t مستقل نشاaن داد که تفاوت جنسیتی در اکثر سازهها معنادار نبود و تنها در نگرش نسبت به استفاده از هوش مصنوعی تفاوت معناداری مشاهده شد (p=0.012). تحلیل واریانس یکطرفه نشان داد که مقطع تحصیلی تأثیر معناداری بر تمام سازههای پژوهش دارد؛ بهگونهای که معلمان متوسطه دوم بالاترین سطح آمادگی، اعتماد به نفس و قصد رفتاری را نشان دادند. همچنین، سطح تحصیلات در برخی سازهها از جمله اضطراب، نگرش و اعتماد به نفس تأثیر معنادار داشت و معلمان دارای مدرک دیپلم پایینترین سطح آمادگی را تجربه کردند. تفاوتهای سنی عمدتاً غیرمعنادار بود، اگرچه معلمان جوانتر اضطراب بیشتری نسبت به هوش مصنوعی داشتند. نتایج پژوهش نشان داد که اگرچه معلمان نگرش مثبتی نسبت به هوش مصنوعی و تمایل بالایی برای استفاده از آن در آموزش دارند، اما سطح آمادگی عملی و اعتماد به نفس آنان هنوز در حد متوسط قرار دارد. این یافتهها وجود شکاف میان نگرش مثبت و توانایی اجرایی را آشکار میسازد و نشان میدهد که موفقیت ادغام هوش مصنوعی در آموزش، بیش از تأمین فناوری، نیازمند توانمندسازی هدفمند معلمان، توسعه مهارتهای حرفهای، کاهش اضطراب فناورانه و تقویت زیرساختهای آموزشی است. همچنین توجه ویژه به معلمان مقاطع ابتدایی و گروههای دارای تحصیلات پایینتر میتواند نقش مهمی در توسعه عادلانه و مؤثر آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی داشته باشد.
دانلودها
مراجع
Allahkarami, A. (2025). The effect of Wordwall artificial intelligence on students' agentic engagement and academic performance in mathematics. Technology and Scholarship in Education, 5(Special Issue, Autumn). https://doi.org/10.30473/t-edu.2025.75854.1332
Ayanwale, M. A., Sanusi, I. T., Adelana, O. P., Aruleba, K. D., & Oyelere, S. S. (2022). Teachers' readiness and intention to teach artificial intelligence in schools. Computers and Education: Artificial Intelligence, 3, 100099. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2022.100099
Duan, H., & Zhao, W. (2024). The effects of educational artificial intelligence-powered applications on teachers' perceived autonomy, professional development for online teaching, and digital burnout. International Review of Research in Open and Distributed Learning, 25(3), 57-76. https://doi.org/10.19173/irrodl.v25i3.7659
Gao, B., Liu, R., & Chu, J. (2025). Exploring Trends of Acceptance of Artificial Intelligence in Education: A Systematic Literature Review. In International Conference on Human-Computer Interaction (pp. 196-213). Springer Nature Switzerland. https://doi.org/10.1007/978-3-031-93412-4_11
Holmes, W., Bialik, M., & Fadel, C. (2019). Artificial intelligence in education: Promises and implications for teaching and learning. Center for Curriculum Redesign.
Holmes, W., & Miao, F. (2023). Guidance for generative AI in education and research. UNESCO Publishing.
Hosseini, N. (2025). Explaining the role of artificial intelligence literacy in enhancing higher-order thinking skills of student teachers with the mediation of behavioral engagement and peer interaction. Technology and Scholarship in Education, 5(2), 55-75. https://doi.org/10.30473/t-edu.2025.74462.1271
Inuwa, A. U., Sulaiman, S., & Samsudin, R. (2025). Systematic Literature Review on Artificial Intelligence-Driven Personalized Learning. International Journal of Advanced Computer Science and Applications, 16(6). https://doi.org/10.14569/IJACSA.2025.0160636
Kong, S. C., Yang, Y., & Hou, C. (2024). Examining teachers' behavioural intention of using generative artificial intelligence tools for teaching and learning based on the extended technology acceptance model. Computers and Education: Artificial Intelligence, 7, 100328. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2024.100328
Luckin, R., & Holmes, W. (2016). Intelligence unleashed: An argument for AI in education.
Matlabi-Nejad, A., Fazeli, F., & Navaei, E. (2023). A systematic review of the promises and challenges of artificial intelligence for teachers. Technology and Scholarship in Education, 3(1), 23-44. https://doi.org/10.30473/t-edu.2023.68819.1101
Ocana-Fernandez, Y., Valenzuela-Fernandez, L. A., & Garro-Aburto, L. L. (2019). Artificial Intelligence and Its Implications in Higher Education. Journal of Educational Psychology: Propositos y Representaciones, 7(2), 553-568. https://doi.org/10.20511/pyr2019.v7n2.274
Paikari, F., & Esfahani, M. (2025). The effect of using artificial intelligence as a teaching assistant on elementary students' motivation and learning. Technology and Scholarship in Education, 5(Special Issue, Autumn), 39-53. https://doi.org/10.30473/t-edu.2025.75416.1310
Park, M., Chai, C. S., & Zheng, C. (2025). Investigating Korean College EFL Learners' Perceptions and Intentions toward AI-Enabled Language Learning Applications. 25, 1315-1334. https://doi.org/10.15738/kjell.25..202509.1315
Rahsepar, Z., Hakimzadeh, R., Javadipour, M., Zolfagharezadeh Kermani, M. M., & Nili Ahmadabadi, M. (2025). Integrating artificial intelligence into the elementary education curriculum: Trends, challenges, and opportunities. Educational Innovations, e227085. https://doi.org/10.22034/jei.2025.498600.3125
Rajabian Deh Zireh, M. (2024). Identifying the challenges and capabilities of artificial intelligence in teaching and learning with proposed solutions. Educational Technology, 18(4), 921-950. https://doi.org/10.22061/tej.2024.10777.3058
Rasouli, B., Abbasi, H., & Moradi, R. (2025). The effectiveness of an artificial intelligence-based course on principles and methods of teaching on academic engagement and academic achievement of Farhangian University students. Technology and Scholarship in Education, 5(Special Issue, Autumn), 27-38. https://doi.org/10.30473/t-edu.2025.74700.1282
Skilton, M., & Hovsepian, F. (2018). The 4th Industrial Revolution. Springer Nature. https://doi.org/10.1007/978-3-319-62479-2
Tondeur, J., Van Braak, J., Ertmer, P. A., & Ottenbreit-Leftwich, A. (2017). Understanding the relationship between teachers' pedagogical beliefs and technology use in education: A systematic review of qualitative evidence. Educational Technology Research and Development, 65(3), 555-575. https://doi.org/10.1007/s11423-016-9481-2
Winkler, R., & Sollner, M. (2018). Unleashing the potential of chatbots in education: A state-of-the-art analysis. Academy of Management Proceedings, Briarcliff Manor, NY. https://doi.org/10.5465/AMBPP.2018.15903abstract
Zanganeh, A., Hejazi, E., & Salehi, K. (2025). Factors affecting the acceptance of artificial intelligence technology among faculty members of the University of Tehran. Technology and Scholarship in Education, 5(1), 65-80. https://doi.org/10.30473/t-edu.2025.73017.1228
Zare'Nasab, M., & Jamehbozorg, Z. (2025). Challenges and opportunities of using artificial intelligence in elementary education: From the perspective of novice teachers. Technology and Scholarship in Education, 5(1), 35-50. https://doi.org/10.30473/t-edu.2025.73388.1238
Zawacki-Richter, O., Marin, V. I., Bond, M., & Gouverneur, F. (2019). Systematic review of research on artificial intelligence applications in higher education: Where are the educators? International Journal of Educational Technology in Higher Education, 16(1), 1-27. https://doi.org/10.1186/s41239-019-0171-0
ZeiniVandnejad, F. (2020). Factors and their relationships in promoting the use of digital technologies among second-grade elementary teachers and first-grade secondary mathematics teachers. Curriculum Studies, 15(57), 65-106.
Zhu, Y., Liu, Q., & Zhao, L. (2025). Exploring the impact of generative artificial intelligence on students' learning outcomes: A meta-analysis. Education and Information Technologies, 1-29. https://doi.org/10.1007/s10639-025-13420-z
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1404 پروانه دودمان (نویسنده مسئول); نوش آفرین صفری, بایرام آقاپور (نویسنده)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
