رابطه انعطافپذیری روانشناختی و هدفگرایی تحصیلی با انگیزه پیشرفت دانشآموزان
کلمات کلیدی:
انعطافپذیری روانشناختی, هدفگرایی تحصیلی, انگیزه پیشرفت, دانشآموزان, روانشناسی تربیتیچکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه انعطافپذیری روانشناختی و هدفگرایی تحصیلی با انگیزه پیشرفت دانشآموزان و تعیین سهم این متغیرها در پیشبینی انگیزه پیشرفت بود. پژوهش حاضر از نوع کاربردی و با طرح توصیفی–همبستگی انجام شد. جامعه آماری شامل تمامی دانشآموزان پسر دوره دوم متوسطه شهرستان بابل در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۴ بود. بر اساس روش نمونهگیری تصادفی خوشهای چندمرحلهای، ۳۷۵ دانشآموز به عنوان نمونه پژوهش انتخاب شدند. دادهها با استفاده از پرسشنامه انگیزه پیشرفت هرمنس، پرسشنامه انعطافپذیری روانشناختی دنیس و وندروال و پرسشنامه هدفگرایی تحصیلی بوفارد گردآوری شد. تحلیل دادهها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه در نرمافزار SPSS نسخه ۲۷ انجام گرفت. نتایج نشان داد که بین انعطافپذیری روانشناختی و انگیزه پیشرفت رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (r=0.49, p<0.001). همچنین بین هدفگرایی تحصیلی و انگیزه پیشرفت رابطه مثبت و معناداری مشاهده شد (r=0.28, p<0.001). نتایج همبستگی ابعاد هدفگرایی تحصیلی نیز نشان داد که جهتگیری هدف تسلط (r=0.54)، جهتگیری عملکردی (r=0.41) و جهتگیری پرهیز از شکست (r=0.37) همگی با انگیزه پیشرفت رابطه مثبت و معناداری دارند (p<0.001). نتایج تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که انعطافپذیری روانشناختی و هدفگرایی تحصیلی در مجموع ۲۸ درصد از واریانس انگیزه پیشرفت را تبیین میکنند (R²=0.28). در این میان، انعطافپذیری روانشناختی با ضریب بتای 0.34 قویترین پیشبین انگیزه پیشرفت بود و هدفگرایی تحصیلی نیز با ضریب بتای 0.16 سهم معناداری در پیشبینی متغیر ملاک داشت. یافتههای پژوهش نشان داد که دانشآموزانی که از انعطافپذیری روانشناختی و هدفگرایی تحصیلی بالاتری برخوردارند، انگیزه پیشرفت بیشتری را تجربه میکنند. همچنین انعطافپذیری روانشناختی نقش برجستهتری در تبیین انگیزه پیشرفت نسبت به هدفگرایی تحصیلی دارد. بنابراین توجه به ارتقای این متغیرها در برنامههای آموزشی و مشاورهای مدارس میتواند زمینه افزایش انگیزش تحصیلی و موفقیت آموزشی دانشآموزان را فراهم سازد.
دانلودها
مراجع
Ames, C. (1992). Classrooms: Goals, Structures, and Student Motivation. Journal of Educational Psychology, 84(3), 261-271.
Bond, F. W., Hayes, S. C., Baer, R. A., Carpenter, K. M., Guenole, N., Orcutt, H. K., Waltz, T., & Zettle, R. D. (2011). Preliminary Psychometric Properties of the Acceptance and Action Questionnaire-II: A Revised Measure of Psychological Inflexibility and Experiential Avoidance. Behavior therapy, 42(4), 676-688.
Elliot, A. J. (2005). A Conceptual History of the Achievement Goal Construct. In Handbook of competence and motivation (pp. 52-72). Guilford Press.
Elliot, A. J., & McGregor, H. A. (2001). A 2 x 2 Achievement Goal Framework. Journal of personality and social psychology, 80(3), 501-519.
Hayes, S. C., Luoma, J. B., Bond, F. W., Masuda, A., & Lillis, J. (2006). Acceptance and Commitment Therapy: Model, Processes and Outcomes. Behaviour Research and Therapy, 44(1), 1-25.
Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2012). Acceptance and Commitment Therapy: The Process and Practice of Mindful Change (2nd ed.). Guilford Press.
Kashdan, T. B., & Rottenberg, J. (2010). Psychological Flexibility as a Fundamental Aspect of Health. Clinical psychology review, 30(7), 865-878.
Levin, M. E., MacLane, C., Daflos, S., Seeley, J. R., Hayes, S. C., Biglan, A., & Pistorello, J. (2014). Examining Psychological Inflexibility as a Transdiagnostic Process across Psychological Problems. Journal of Contextual Behavioral Science, 3(3), 155-163.
Li, Q. (2025). Meta-Analysis on the Relationship Between Achievement Goal Orientation and Cheating Behavior. Inst Educ Res Gyeongin Natl Univ Educ, 45(1), 173-196. https://doi.org/10.25020/je.2025.45.1.173
McClelland, D. C. (1985). Human Motivation. Scott, Foresman.
Pintrich, P. R. (2000). An Achievement Goal Theory Perspective on Issues in Motivation Terminology, Theory, and Research. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 92-104.
Rahmanian, Z. (2025). The relationship between metacognition and positive metaemotion with autonomy and goal orientation in male and female athletes. Sports Psychology Studies, 14(48). https://journals.ssrc.ac.ir/article_4401.html?lang=en
Rebane, L., & van Doorslaer, T. (2025). Translators' Implicit Theories of Translation and Their Relations to Goal Orientation, Self-Efficacy and Self-Regulation. The Interpreter and Translator Trainer, 1-19. https://doi.org/10.1080/1750399X.2025.2453349
Seif, A. A. (2019). Educational Psychology: Psychology of Learning and Instruction. Doran.
Shafiabadi, A., & Naseri, G. (2012). Theories of Counseling and Psychotherapy. University Publishing Center.
Slavin, R. E. (2018). Educational Psychology: Theory and Practice (12th ed.). Pearson.
Supervía, P. U., Vega, R. C., Urbón, E., Salavera, C., & Sánchez‐García, J. (2025). The Mediating Role of Academic Goal Orientations in the Relationship Between Empathy and Subjective Happiness in Adolescent Students. Sage Open, 15(3). https://doi.org/10.1177/21582440251342522
Urdan, T., & Kaplan, A. (2020). The Origins, Evolution, and Future Directions of Achievement Goal Theory. Contemporary Educational Psychology, 61, 101862.
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1404 علی ابراهیم نژاد شیروانی (نویسنده); جمال صادقی (نویسنده مسئول); علیرضا همایونی (نویسنده)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
