اثربخشی آموزش فلسفه برای کودکان بر تفکر آیندهنگر و خلاقیت دانشآموزان ابتدایی با نقش تعدیلگر تفکر انتزاعی
کلمات کلیدی:
فلسفه برای کودکان, تفکر آیندهنگر, خلاقیت, تفکر انتزاعی, آموزش ابتداییچکیده
هدف این پژوهش بررسی اثر آموزش فلسفه برای کودکان بر تفکر آیندهنگر و خلاقیت دانشآموزان ابتدایی با توجه به نقش تعدیلگر تفکر انتزاعی بود. پژوهش حاضر از نوع نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون–پسآزمون–پیگیری و گروه کنترل بود. جامعه شامل دانشآموزان پایه پنجم و ششم ابتدایی اسلامشهر در سال تحصیلی ۱۴۰۴ بود و ۳۰ دانشآموز بهصورت در دسترس انتخاب و بهطور تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل جایدهی شدند. گروه آزمایش طی ۱۶ جلسه ۹۰ دقیقهای در قالب رویکرد جامعه پژوهش، آموزش فلسفه برای کودکان را دریافت کرد و گروه کنترل آموزش معمول مدرسه را طی کرد. ابزارهای اندازهگیری شامل مقیاس تفکر آیندهنگر، آزمون خلاقیت تورنس و آزمون استدلال انتزاعی پارس بود. تحلیل دادهها با استفاده از آزمون t، تحلیل کوواریانس، تحلیل کوواریانس چندمتغیره و رگرسیون سلسلهمراتبی انجام شد و نمرات پیشآزمون بهعنوان کوواریانس کنترل شدند. یافتهها نشان داد که نمرات تفکر آیندهنگر و خلاقیت در گروه آزمایش در مرحله پسآزمون بهطور معناداری بالاتر از گروه کنترل بود (برای آیندهنگری t=2.12, p=0.041 و برای خلاقیت t=2.34, p=0.024). نتایج MANCOVA نیز نشان داد اثر کلی آموزش بر مجموعه متغیرها معنادار است (Wilks’ Lambda=0.68, p=0.004). رگرسیون سلسلهمراتبی نشان داد که تفکر انتزاعی نقش تعدیلگر معناداری در هر دو رابطه دارد؛ به طوری که تعامل گروه×تفکر انتزاعی برای آیندهنگری (β=0.30, p=0.016) و برای خلاقیت (β=0.35, p=0.009) معنادار بود. نتایج آزمون پیگیری نیز ثبات اثرات را نشان داد (p>0.05). آموزش فلسفه برای کودکان مداخلهای مؤثر برای ارتقای همزمان تفکر آیندهنگر و خلاقیت دانشآموزان ابتدایی است و نقش تفکر انتزاعی بهعنوان یک تقویتکننده مؤثر تأیید شد.
دانلودها
مراجع
Afnan, M. Z., Puspitawati, R. P., & Isnawati, I. (2025). Exploring the Role of Multiple Intelligences: A Systematic Review for Cognitive Transformation in Biology Learning. Journal of Biological Education Indonesia (Jurnal Pendidikan Biologi Indonesia), 11(2), 625–637. https://doi.org/10.22219/jpbi.v11i2.40959
Akan, R., & Çüçen, A. K. (2023). The interrelation between Philosophy for Children (P4C) and creative thinking. Balkan Journal of Philosophy, 15(1), 35–40. https://doi.org/10.5840/bjp20231515
Argembeau, A., Ortoleva, C., Jumentier, S., & Van der Linden, M. (2010). Component processes underlying future thinking. Memory and Cognition, 38(6), 809–819. https://doi.org/10.3758/MC.38.6.809
Aziznejad, B., & Diabvand, A. (2022). The mediating role of creativity in the impact of parenting styles on academic achievement and academic conformity in students: A causal model. Research Quarterly of School Psychology and Education, 11(4), 108–117. https://jsp.uma.ac.ir/%20http:/jsp.uma.ac.ir/%20http:/journal.uma.ac.ir/article_1608.html?lang=fa
Badaghi, A., & Sheikh Al-Islami, R. (2020). The effectiveness of self-determination skills training on academic self-regulation and cognitive resilience in students. Iranian Journal of Curriculum Planning Research, 1, 300–321. http://journals.shirazu.ac.ir/article_5831_2ef50d2c02d605db87331817ce24a3cf.pdf
Bombaerts, G., & Spahn, A. (2021). Simplify! Using self-determination theory to prioritize the redesign of an ethics and history of technology course. European Journal of Engineering Education, 46(2), 210–226. https://doi.org/10.1080/03043797.2019.1702924
Brown, G. M., & Stein, G. S. (2022). Putting prospection into practice: Methodological considerations in the use of episodic future thinking to reduce delay discounting and maladaptive health behaviors. Frontiers in Public Health, 10, 3389. https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.1020171
Burns, P., McCormack, T., O'Connor, P. A., Fitzpatrick, Á., & Atance, C. (2021). The effect of episodic future thinking on young children's future-oriented decision making. Developmental Psychology, 57(6), 976. https://doi.org/10.1037/dev0001179
Choobfozroozadeh, A., Saberi-Fard, M., Mohamadpanah, A., & Shoroudi, E. (2023). The effectiveness of philosophy education on cognitive flexibility and reasoning skills in children. Quarterly Journal of Child Mental Health, 10(1), 10–12. https://doi.org/10.61186/jcmh.10.1.8
Fortunato, V. J., & Furey, J. T. (2011). The theory of Mind Time: The relationships between future, past, and present thinking and psychological wellbeing and distress. Personality and individual differences, 50(1), 20–24. https://doi.org/10.1016/j.paid.2010.08.014
Gardner, H. (1999). Intelligence reframed. Bantam Books. https://www.jstor.org/stable/20203011
Ghaedi, Y., Mahdian, M., & Fomani, F. K. (2015). Identifying dimensions of creative thinking in preschool children during implementation of philosophy for children (P4C) program: A directed content analysis. American Journal of Educational Research, 3(5), 547–551. https://www.researchgate.net/profile/Fatemeh-Khoshnavay-Fomani/publication/275952178_Identifying_Dimensions_of_Creative_Thinking_in_Preschool_Children_during_Implementation_of_Philosophy_for_Children_P4C_Program_A_Directed_Content_Analysis/links/55cc4f2708aebc967dfe2213/Identifying-Dimensions-of-Creative-Thinking-in-Preschool-Children-during-Implementation-of-Philosophy-for-Children-P4C-Program-A-Directed-Content-Analysis.pdf
Göllner, L. M., Ballhausen, N., Kliegel, M., & Forstmeier, S. (2018). Delay of gratification, delay discounting and their associations with age, episodic future thinking, and future time perspective. Frontiers in psychology, 8, 2304. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.02304
Hill, F., Santoro, A., Barrett, D. G., Morcos, A. S., & Lillicrap, T. (2019). Learning to make analogies by contrasting abstract relational structure. https://arxiv.org/abs/1902.00120
Isiklar, S., & Abali, Ö. Y. (2022). The effect of Philosophy for Children (P4C) curriculum on critical thinking through philosophical inquiry and problem-solving skills. International Journal of Contemporary Educational Research, 9(1), 130–142. https://doi.org/10.33200/ijcer.942575
KaradaĞ, F. (2023). Çocuklar için Felsefe Öğretim Programının Özel Öğrenme Güçlüğü Olan Çocukların Soru Oluşturma Becerileri Üzerine Etkisi. Anadolu University Journal of Education Faculty (AUJEF), 7(3). https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&profile=ehost&scope=site&authtype=crawler&jrnl=26022249&AN=173906764&h=kXW8IVwn8%2BS05OQV15gGTDFVCOd8ZZ4tXYIPUyHT5o2x73jvEZe87rTJk3DRVTufFbRlaMEiyARzA5HbLwbhoA%3D%3D&crl=c
Kevesk, J. S., Maredpour, A., & Mahmoudi, A. (2025). The Effect of Philosophy for Children (P4C) Program on Working Memory and Frustration Tolerance in Sixth-Grade Students. International Journal of Education and Cognitive Sciences, 6(2), 1–10. https://doi.org/10.61838/kman.ijecs.6.2.18
Koh, B., & Leung, A. K. Y. (2025). A Time for Creativity Too? How Past-Versus Future-Oriented Thinking Facilitates Creativity. The Journal of Creative Behavior, 59(4), e70062. https://doi.org/10.1002/jocb.70062
Lipman, M. (2003). Thinking in Education. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511840272
Mazachowsky, T. R., & Mahy, C. E. (2020). Constructing the Children's Future Thinking Questionnaire: A reliable and valid measure of children's future-oriented cognition. Developmental Psychology, 56(4), 756. https://doi.org/10.1037/dev0000885
Mohammadi, G., Pirani, Z., & Firoozemotalag, Z. (2022). A comparative study on the effectiveness of philosophy for children education and cognitive-behavioral group therapy on social performance in children with separation anxiety disorder. Quarterly Journal of Counseling and Psychotherapy Culture, 13(49), 21–248. https://qccpc.atu.ac.ir/article_13233.html
Nayebi-Safa, M., Pirani, Z., & Sifi, M. (2017). The effectiveness of philosophy for children education on emotional regulation in students. Scientific and Research Quarterly of Theological and Credal Studies, 7(1), 67–86. http://kalam.saminatech.ir/Article/18554/FullText
Pala, F. (2022). The effect of philosophy education for children (P4C) on students' conceptual and critical thinking skills: A mixed-method research. Education Quarterly Reviews, 5(3), 27–41. https://doi.org/10.31014/aior.1993.05.03.522
Sadiku, N. O., Olaleye, D., & Musa, M. (2020). International Journal of Trend in Research and Development. 7(3). https://www.ijtrd.com/
Siddiqui, N., Gorard, S., & See, B. H. (2019). Can learning beyond the classroom impact on social responsibility and academic attainment? An evaluation of the Children's University youth social action programme. Studies in Educational Evaluation, 61, 74–82. https://doi.org/10.1016/j.stueduc.2019.03.004
Tillmann, J., San José Cáceres, A., Chatham, C. H., Crawley, D., Holt, R., Oakley, B., & Zwiers, M. P. (2019). Investigating the factors underlying adaptive functioning in autism in the EU‐AIMS Longitudinal European Autism Project. Autism Research, 12(4), 645–657. https://doi.org/10.1002/aur.2081
Unal, U., & Gunes, G. (2024). The effect of Philosophy for Children (P4C) activities on the development of moral perception and social rules of preschool children. Journal of Childhood, Education & Society, 5(2). https://doi.org/10.37291/2717638X.202452392
Wei, C., & Chen, L. (2025). The Effects of Philosophy for Children on Children's Cognitive Development: A Three-Level Meta-Analysis. Journal of Intelligence, 13(10), 130. https://doi.org/10.3390/jintelligence13100130
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 داود کشاورز (نویسنده); سعید موسوی پور (نویسنده مسئول); تورج سپهوند (نویسنده)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
