بررسی اعتبار عناصر و مؤلفه‌های الگوی برنامه درسی ریاضی دوره ابتدایی

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی اعتبار عناصر و مؤلفه‌های الگوی برنامه درسی ریاضی دوره ابتدایی و ارائه مدلی ساختاری برای تبیین ابعاد اصلی آن بود. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، ترکیبی از نوع طرح اکتشافی ـ توسعه ابزار بود. در بخش کیفی، از روش نظریه زمینه‌ای استفاده شد و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 18 نفر از معلمان باتجربه، متخصصان برنامه‌ریزی درسی و اعضای هیئت علمی گردآوری شد. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند غیر احتمالی انجام گرفت و تحلیل داده‌ها با استفاده از کدگذاری باز، محوری و گزینشی صورت پذیرفت. در بخش کمی، بر اساس یافته‌های کیفی، پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته شامل 20 گویه تدوین شد و در میان 384 نفر از معلمان دوره ابتدایی که به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای تصادفی انتخاب شده بودند توزیع گردید. برای تحلیل داده‌ها از نرم‌افزارهای SPSS-29، AMOS-29 و SmartPLS-4 استفاده شد و تحلیل عاملی تأییدی مرتبه اول و دوم و مدل‌یابی معادلات ساختاری اجرا گردید. نتایج تحلیل عاملی تأییدی مرتبه اول نشان داد که تمامی مؤلفه‌های الگوی برنامه درسی ریاضی دارای بارهای عاملی معنادار و مطلوب بودند. در تحلیل عاملی تأییدی مرتبه دوم، عنصر «محتوا» با بار عاملی 1.08 بیشترین نقش را در تبیین مدل داشت و پس از آن «راهبردهای تدریس» با بار عاملی 1.01 و «مکان» با بار عاملی 1.00 قرار گرفتند. همچنین، شاخص‌های برازش مدل شامل CMIN/DF=2.128، RMSEA=0.041، CFI=0.952 و GFI=0.942 نشان داد که الگوی پیشنهادی از برازش مطلوب و اعتبار ساختاری مناسب برخوردار است. یافته‌های پژوهش نشان داد که الگوی برنامه درسی ریاضی دوره ابتدایی دارای ساختاری چندبعدی، منسجم و معتبر است و عناصر مختلف آن در تعامل با یکدیگر زمینه تحقق یادگیری مؤثر، خلاقانه و مبتنی بر نیازهای آموزشی روز را فراهم می‌کنند. همچنین، نتایج تأکید می‌کند که توجه هم‌زمان به اهداف، محتوا، راهبردهای تدریس، ارزشیابی، منابع آموزشی و شرایط محیطی برای ارتقای کیفیت برنامه درسی ریاضی ضروری است.