پیشبینی تفکر انتقادی بر اساس سواد رسانهای، همایندی ادراک از خود و فریبکاری تحصیلی در دانشآموزان دوره دوم متوسطه شهر همدان
کلمات کلیدی:
تفکر انتقادی, سواد رسانه¬ای, فریبکاری تحصیلی, همایندی ادراک از خود, دانشآموزان دوره دوم متوسطهچکیده
هدف پژوهش حاضر پیشبینی تفکر انتقادی بر اساس سواد رسانهای، همایندی ادراک از خود و فریبکاری تحصیلی در دانشآموزان دوره دوم متوسطه شهر همدان بود. این پژوهش از نظر هدف، بنیادی و از نظر شیوه گردآوری دادهها، توصیفی-همبستگی بود. جامعه آماری شامل تمامی دانشآموزان دختر و پسر دوره دوم متوسطه شهر همدان در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ بود. نمونه نهایی پژوهش پس از حذف پرسشنامههای ناقص، ۳۲۴ دانشآموز بود که به روش نمونهگیری تصادفی خوشهای چندمرحلهای انتخاب شدند. برای گردآوری دادهها از پرسشنامه تفکر انتقادی کالیفرنیا، پرسشنامه سواد رسانهای مبتنی بر الگوی تامن، پرسشنامه ادراک از خود هارتر و پرسشنامه فریبکاری تحصیلی فارنسه و همکاران استفاده شد. دادهها با استفاده از همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه به روش همزمان تحلیل شدند. نتایج همبستگی پیرسون نشان داد که سواد رسانهای با تفکر انتقادی رابطه مثبت و معنادار دارد (r=0.24, p<0.01). همچنین، همایندی ادراک از خود با تفکر انتقادی رابطه منفی و معنادار نشان داد (r=-0.11, p<0.01) و فریبکاری تحصیلی نیز با تفکر انتقادی رابطه منفی و معنادار داشت (r=-0.19, p<0.01). نتایج رگرسیون چندگانه نشان داد که مدل پیشبینی تفکر انتقادی معنادار است (F=6.92, p=0.001). در این مدل، سواد رسانهای بهصورت مثبت تفکر انتقادی را پیشبینی کرد (β=0.12, p=0.004)، در حالی که همایندی ادراک از خود (β=-0.14, p=0.002) و فریبکاری تحصیلی (β=-0.21, p=0.001) پیشبینیکنندههای منفی تفکر انتقادی بودند. نتایج نشان داد که سواد رسانهای میتواند در تقویت تفکر انتقادی دانشآموزان نقش داشته باشد، در حالی که همایندی ادراک از خود و فریبکاری تحصیلی با کاهش سطح تفکر انتقادی همراهاند. بنابراین، طراحی برنامههای آموزشی مبتنی بر ارتقای سواد رسانهای، پرورش صداقت تحصیلی و اصلاح الگوهای شناختی دانشآموزان میتواند به توسعه مهارتهای تفکر انتقادی در دوره متوسطه کمک کند.
دانلودها
مراجع
Abdollahi Osman, A., & Karimi, K. (2021). Developing a causal model of academic dishonesty based on academic self-efficacy considering the mediating effect of academic procrastination among twelfth-grade high school students in Saqqez. New Advances in Behavioral Sciences, 6(54), 462-475.
Azizian Kohan, N., Dehghani, M., & Momenifar, F. (2022). The role of academic ethics and academic help-seeking in predicting academic dishonesty among student athletes during the COVID-19 outbreak. Bioethics, 12(37), 0-0.
Cananau, I., Edling, S., & Haglund, B. (2025). Critical thinking in preparation for student teachers' professional practice: A case study of critical thinking conceptions in policy documents framing teaching placement at a Swedish university. Teaching and Teacher Education, 153, 104816. https://doi.org/10.1016/j.tate.2024.104816
Castano, J. P., Castano, E. P., Fiol, L. J. C., & Garcia, J. S. (2025). Strengthening critical thinking and its impact on new media literacy. ESIC Market, 56(1), 4. https://doi.org/10.7200/esicm.56.348
Ghorbani Rezvan, M., & Mirzaei, P. (2023). The relationship between media literacy and critical thinking skills and the mediating role of cognitive creativity: A component study of secondary school students in Qom. Media and Communication Research, 1(1), 149-178.
Guruge, D. B., Kadel, R., Shailendra, S., & Sharma, A. (2025). Building academic integrity: Evaluating the effectiveness of a new framework to address and prevent contract cheating. Societies, 15(1), 11. https://doi.org/10.3390/soc15010011
Karimi, H., Zarei, R., & Valizadeh, N. (2020). The effect of information literacy, self-directed learning, critical thinking, and academic self-efficacy on the academic performance of agricultural students. Agricultural Education Management Research, 12(52), 118-137.
Kaur, C., Tan, P. P., Nurjannah, N., & Yuniasih, R. (2025). Exploring data literacy self-perception among Indonesian high school students. PLoS One, 20(1), e0312306. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0312306
Liu, X., & Zhang, D. (2025). Learning critically and confidently: A correlation study of the new media literacy and English learning self-efficacy of junior high school students. International Journal of TESOL Studies, 7(1), 88-104.
Pagan-Castano, J., Pagan-Castano, E., Callarisa-Fiol, L., & Sanchez-Garcia, J. (2025). The strengthening critical thinking and its impact on new media literacy. ESIC Market, 56(1), e348-e348. https://doi.org/10.7200/esicm.56.348
Pierre, C. O. I. F. F. A. R. D. (2024). Le journalisme de verification dans le cadre de l'education aux medias et a l'information: Un outil au service du developpement de l'esprit critique des eleves?
Sabzian, S., Ghadampour, A. A., & Mirdrikvand, F. (2019). Presenting a causal model of academic engagement and academic ethics with academic cheating: The mediating role of academic self-efficacy. School and Educational Psychology, 8(4), 131-155.
Saputro, A. D., Atun, S., Wilujeng, I., Ariyanto, A., & Arifin, S. (2020). Enhancing pre-service elementary teachers' self-efficacy and critical thinking using problem-based learning. European Journal of Educational Research, 9(5), 765-773. https://doi.org/10.12973/eu-jer.9.2.765
Tahmasbzadeh Sheiklar, D., & Mohammadi Pouya, S. (2020). The relationship between critical thinking disposition and perception of curriculum components with students' academic self-efficacy beliefs. Curriculum Research, 10(1), 203-231.
Talebi, M. A., & Omidvar Faz, M. (2021). Investigating the relationship between media literacy level and critical thinking and social skills among students of Payame Noor University of Birjand. Strategic Communication Studies, 1(2), 21-30.
Tashtoush, M. A., Qasimi, A. B., Shirawia, N. H., & Hussein, L. A. (2025). The efficacy of utilizing artificial intelligence techniques in developing critical thinking in mathematics among secondary school students and their attitudes toward it. Iraqi Journal for Computer Science and Mathematics, 6(1), 3. https://doi.org/10.52866/2788-7421.1231
Wangid, M. N. (2021, 2021/05). The development of self-perception instrument of students' critical thinking skills. Journal of Physics: Conference Series, https://doi.org/10.1088/1742-6596/1882/1/012156
Yu, H., Glanzer, P. L., & Johnson, B. R. (2021). Examining the relationship between student attitude and academic cheating. Ethics & Behavior, 31(7), 475-487. https://doi.org/10.1080/10508422.2020.1817746
Zhao, Y., Li, Y., Ma, S., Xu, Z., & Zhang, B. (2025). A meta-analysis of the correlation between self-regulated learning strategies and academic performance in online and blended learning environments. Computers & Education, 230, 105279. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2025.105279
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1404 علی قاسمی (نویسنده); قمر کیانی (نویسنده مسئول); فاطمه نظری, سکینه جعفری (نویسنده)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
