مدلیابی رفتارهای پرخطر نوجوانان عراقی بر اساس کارکرد خانواده، الگوهای ارتباطی خانواده و تعارض والد–نوجوان: نقش میانجی نیازهای بنیادین روانشناختی
کلمات کلیدی:
رفتارهای پرخطر, نوجوانان عراقی, کارکرد خانواده, الگوهای ارتباطی خانواده, تعارض والد–نوجوان, نیازهای بنیادین روانشناختیچکیده
پژوهش حاضر با هدف مدلیابی رفتارهای پرخطر نوجوانان عراقی بر اساس کارکرد خانواده، الگوهای ارتباطی خانواده و تعارض والد–نوجوان با تأکید بر نقش میانجی نیازهای بنیادین روانشناختی انجام شد. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی–همبستگی از نوع مدلیابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل تمامی دانشآموزان نوجوان عراقی مقطع متوسطه دوره دوم استان صلاحالدین در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ بود که از میان آنان ۳۰۰ نفر به روش نمونهگیری تصادفی خوشهای چندمرحلهای انتخاب شدند. دادهها با استفاده از پرسشنامه رفتارهای پرخطر نوجوانان (YRBS)، پرسشنامه کارکرد خانواده (FAD)، پرسشنامه تجدیدنظرشده الگوهای ارتباطی خانواده (RFCP)، پرسشنامه تعارض والد–نوجوان (CBQ) و مقیاس نیازهای بنیادین روانشناختی (BPNS) گردآوری و با ضریب همبستگی پیرسون و مدلیابی معادلات ساختاری تحلیل شدند. تمامی مسیرهای مستقیم مدل از نظر آماری معنادار بودند. اثر مستقیم کارکرد خانواده (β=0.343)، جهتگیری گفتوشنود (β=-0.256)، جهتگیری همنوایی (β=0.267)، رفتار تعارضآمیز (β=0.332) و نیازهای بنیادین روانشناختی (β=-0.498) بر رفتارهای پرخطر معنادار بود. همچنین، اثر کارکرد خانواده (β=-0.394)، گفتوشنود (β=0.374)، همنوایی (β=-0.286) و رفتار تعارضآمیز (β=-0.397) بر نیازهای بنیادین معنادار بود. اثرات غیرمستقیم گفتوشنود (-0.185)، همنوایی (0.145) و رفتار تعارضآمیز (0.200) بر رفتارهای پرخطر، نقش میانجی نیازهای بنیادین را تأیید کرد. مدل 50.3 درصد از واریانس رفتارهای پرخطر و 33.1 درصد از واریانس نیازهای بنیادین را تبیین کرد و شاخصهای برازش CFI=0.95، TLI=0.92، IFI=0.97، RFI=0.97 و NFI=0.96 برازش مطلوب مدل را نشان دادند. نیازهای بنیادین روانشناختی سازوکار میانجی مهمی در ارتباط میان عوامل خانوادگی و رفتارهای پرخطر نوجوانان عراقی است؛ بنابراین، مداخلات پیشگیرانه میتوانند با تمرکز همزمان بر بهبود تعاملات و الگوهای ارتباطی خانواده، کاهش تعارض والد–نوجوان و تقویت ارضای نیازهای بنیادین روانشناختی، در کاهش رفتارهای پرخطر مؤثر باشند.
دانلودها
مراجع
Abbasi-Rad, R., Rostami, F., Fasihi, S., Sarhangi, A., Ahmad Boukani, M., & Soleiman, S. (2024). The Relationship between Family Communication Patterns and Risky Behaviors in Adolescents: The Mediating Role of the Big Five Personality Traits. Journal of Applied Psychological Research, 15(3), 61-78.
Abebayehu, Y. (2025). Digital Risks and Family Dynamics: Adolescents' Perceptions of How Communication Styles Shape Risky Social Media Behavior.
Aroj, M., Hassan, S., & Ali, F. (2025). The Impact of Family Functioning and Moral Disengagement on Risk Behavior among Methamphetamine (ICE) Addicts. Journal of Substance Abuse Treatment, 58, 102-115.
Britton, P. C., Van Orden, K. A., Hirsch, J. K., & Williams, G. C. (2014). Basic Psychological Needs, Suicidal Ideation, and Risk for Suicidal Behavior in Young Adults. Suicide and Life-Threatening Behavior, 44(4), 362-371. https://doi.org/10.1111/sltb.12073
Enayati, M., Khanzadeh, M., Raeisi, Z., & Dehghani, A. (2025). The Mediating Role of Authoritative Parenting Style in Predicting Risky Behaviors Based on the Dark Triad of Personality with the Mediation of Distress Tolerance in Adolescents. Journal of Psychological Science, 24(151), 223-244.
Faghfouriazar, M. (2023). The Effectiveness of Selected Perceptual-Motor Exercises on Working Memory and Quality of Life of Elderly Women. Aging Psychology, 9(3), 310-293. https://doi.org/10.22126/jap.2023.9426.1719
Junaid, S., Batool, S. S., Nazir, R., & Nayyar, A. (2025). Relationship Between Peer Pressure and Risk Taking Behavior Among Adolescents: Moderating Role of Family Functioning. Res. J. Social Affairs, 3(1), 121-128. https://doi.org/10.71317/rjsa.003.01.0056
Lackey, J. F., & Bursik, K. (2006). Family Cohesion and Adolescent Risk Behavior. Journal of Family Issues, 27(8), 1065-1084.
Li, P., & Ma, J. (2025). The Influence of Parent-Child Relationship on Prosocial Risk-Taking Behavior in Adolescents: Understanding the Chain Mediating Role of Perceived Social Support and Psychological Capital. Journal of Educational Research and Policies, 7(2), 41-45. https://doi.org/10.53469/jerp.2025.07(02).08
Majnounpour, M., & Javadi, S. (2024). Behavioral-Functional Damages and Risky Behaviors of Adolescents Resulting from Parental Divorce: Challenges and Solutions. Proceedings of the Sixth International Conference on Management, Psychology, and Social Sciences,
Mohammadi-Hosseini-Asl, F., Sakin-Azari, R., Abdol-Tajdini, P., & Aghdasi, A. N. (2013). Predicting risky behaviors based on satisfaction of basic psychological needs, cognitive emotion regulation and attachment styles with the mediation of mental vitality in adolescent girls. Journal of Psychology and Psychiatry, 9(2), 117-130. https://doi.org/10.32598/shenakht.9.2.117
Mohammadi-Hosseini-Asl, F., Sakin-Azari, R., Abdol Tajadini, P., & Aghdasi, A. (2022). Predicting risky behaviors based on the satisfaction of psychological basic needs, cognitive emotional regulation, and attachment styles with the mediating role of mental vitality in female adolescents. Journal of Cognitive Psychology and Psychiatry, 9(2), 117-130. https://doi.org/10.32598/shenakht.9.2.117
Motavalli, R., Shayeghi, H., Mousazadeh, T., Apay, S. E., & Aktaş, E. O. (2025). The Impact of the Dark Triad Personalities and Parental Interaction Patterns in Predicting the Tendency Toward Risky Behaviors Among Adolescent Girls in Ardabil, Iran in 2024. BMC psychology, 13(1). https://doi.org/10.1186/s40359-024-02199-2
Ortega, D., Salazar, M., & Velez, R. (2026). Family Emotional Climate as a Moderator of Neurocognitive Vulnerability to Risk Behaviors in Teenagers. Journal of Child and Family Studies, 35(2), 410-423.
Salek Foroutan, F., & Mikaeili, N. (2024). A Review of the Role of Family in Reducing High-Risk Behaviors among Children and Adolescents. Journal of Family and Research, 21(1), 7-26.
Sarvari, M., Bayat, A., & Hosseinzadeh, A. (2023). The Relationship between Risky Behaviors and Family Communication Patterns in Adolescents: The Mediating Role of Emotional Security. Journal of Family Research, 19(3), 533-550.
Shariatmadar, A., Jalali Najafabadi, F., Kiaei, T., & Soltani Sharifabadi, Z. (2025). Perceptions of adolescent girls with high-risk behavior about characteristics of the parent-child relationship: A qualitative study. Rooyesh-e-Ravanshenasi, 14(9), 51-62.
Singh, P. (2024). Perceived parenting practices and Health-risk behaviours among Indian adolescents: the mediating role of Emotion-regulation difficulties. Journal of Child and Family Studies, 33(12), 3796-3812. https://doi.org/10.1007/s10826-024-02950-8
Wang, N., Liu, Y., Dang, R., Liu, S., & Shi, Y. (2026). The Impact of Parental Absence on Adolescents' Health Risk Behaviors: Evidence from the China Education Panel Survey. Emerging Markets Finance and Trade, 1-18. https://doi.org/10.1080/1540496X.2026.2630740
Yaghoubzadeh, M., Sharifi, J., Kazemi, H., & Haghyegh, S. A. (2022). A Structural Model of Basic Psychological Needs and HEXACO Personality Traits in Relation to Risky Behaviors: The Mediating Role of Emotional Creativity among Islamic Azad University Students in Isfahan Province. Social Health, 9(2), 77-91.
Yousefi, A. (2025). Investigating the Role of Family Cohesion, Social Self-Efficacy and Adjustment in Predicting High-Risk Behaviors in Adolescents in Kamiyaran City. Journal of Emergency Health Care, 14(1), 3. https://intjmi.com/article-1-1246-fa.pdf
Zhang, X., Huang, X., Chen, Q., Song, Y., Jiang, X., Zhou, J., Zhao, X., & Zhao, L. (2024). Analysis of deviant behaviors and family functions in the population at risk of internet addiction among primary and secondary school students in Chengdu city, Sichuan province of China. Frontiers in Public Health, 12, 1498466. https://doi.org/10.3389/fpubh.2024.1498466
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1404 رحیم بدری گرگری (نویسنده مسئول); شهروز نعمتی (نویسنده); شهرام واحدی (مترجم); عرفان جاسم احمد (نویسنده)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
