اثربخشی مداخله شناختی–هیجانی مبتنی بر ذهنیسازی بر تشخیص هیجان، نظریه ذهن و شایستگی اجتماعی نوجوانان در آستانه بلوغ
کلمات کلیدی:
ذهنیسازی, تشخیص هیجان, نظریه ذهن, شایستگی اجتماعی, نوجوانان, بلوغچکیده
پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی مداخله شناختی–هیجانی مبتنی بر ذهنیسازی بر تشخیص هیجان، نظریه ذهن و شایستگی اجتماعی نوجوانان در آستانه بلوغ انجام شد. این پژوهش از نوع نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون، پسآزمون و پیگیری همراه با گروه گواه بود. جامعه آماری شامل نوجوانان دختر 11 تا 13 ساله مدارس شهر تهران در سال تحصیلی 2025–2026 بود. از میان افراد واجد شرایط، 30 نفر به روش نمونهگیری در دسترس انتخاب و بهصورت تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه، هر یک شامل 15 نفر، گمارده شدند. ابزارهای پژوهش شامل آزمون 60 چهره اکمن برای تشخیص هیجان، آزمون بازنگریشده خواندن ذهن از روی چشمها برای نظریه ذهن و مقیاس شایستگی اجتماعی فلنر بود. گروه آزمایش مداخله شناختی–هیجانی مبتنی بر ذهنیسازی را در 10 جلسه گروهی 90 دقیقهای دریافت کرد، در حالی که گروه گواه مداخلهای دریافت نکرد. ارزیابیها در سه مرحله پیشآزمون، پسآزمون و پیگیری دوماهه انجام شد. دادهها با استفاده از تحلیل واریانس آمیخته با اندازهگیری مکرر و آزمون تعقیبی بونفرونی در نرمافزار SPSS نسخه 29 تحلیل شدند. نتایج نشان داد اثر تعاملی زمان و گروه برای تشخیص هیجان معنادار بود، F=43.77، p<0.001، η²p=0.610. این اثر برای نظریه ذهن نیز معنادار بود، F=40.06، p<0.001، η²p=0.589، و برای شایستگی اجتماعی نیز معناداری بالایی داشت، F=53.76، p<0.001، η²p=0.658. مقایسههای بونفرونی نشان داد نمرات هر سه متغیر در گروه آزمایش از پیشآزمون تا پسآزمون و پیگیری بهطور معناداری افزایش یافتند، p<0.001، در حالی که تفاوت پسآزمون و پیگیری در تشخیص هیجان، نظریه ذهن و شایستگی اجتماعی معنادار نبود، بهترتیب p=0.121، p=0.278 و p=0.197. مداخله شناختی–هیجانی مبتنی بر ذهنیسازی میتواند بهعنوان رویکردی مؤثر و نسبتاً پایدار برای ارتقای تشخیص هیجان، نظریه ذهن و شایستگی اجتماعی نوجوانان در آستانه بلوغ مورد استفاده قرار گیرد.
دانلودها
مراجع
Anne, G. M. d. B., & Grimminger, E. (2025). Received and Perceived Peer Acceptance in Relation to Enjoyment, Social Competence, and Physical Activity in Primary School Physical Education and the Role of Peer-Relatedness Need Satisfaction. Journal of Teaching in Physical Education, 1-11. https://doi.org/10.1123/jtpe.2024-0230
Arafat, D., Jamal, J., Sachs, A., Suchan, B., Juckel, G., & Thoma, P. (2025). Emotion recognition in individuals with elevated internet addiction scores: An event-related potential study. Psychiatry Research: Neuroimaging, 349, 111982. https://doi.org/10.1016/j.pscychresns.2025.111982
Asghari, A., & Mian Abadi, H. (2025). Comparing the Effectiveness of Teaching Social Competence and Social-Emotional Competence on the Stress of Expectations and Academic Self-Destructive Behaviors of Students. Journal of Educational Innovations, e218367.
Bora, E. (2021). A meta-analysis of theory of mind and 'mentalization' in borderline personality disorder: a true neuro-social-cognitive or meta-social-cognitive impairment? Psychological medicine, 51(15), 2541-2551. https://doi.org/10.1017/S0033291721003718
Choi-Kain, L. W., & Gunderson, J. G. (2008). Mentalization: Ontogeny, Assessment, and Application in the Treatment of Borderline Personality Disorder. American Journal of Psychiatry, 165(9), 1127-1135. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2008.07081360
Esmaeilian, N., Khatibi, A., Dehghani, M., Moradi, A. R., & Koster, E. H. (2026). Facial emotion recognition in borderline personality disorder: The impact of self-injury and social rejection. Personality and individual differences, 255, 113687. https://doi.org/10.1016/j.paid.2026.113687
Jaume-Guazzini, F., López, V., Grasso‐Cladera, A., Mattoli-Sánchez, J., Moneta, M. E., Moënne‐Loccoz, C., & Parada, F. J. (2025). Perception of Attachment Security, Neurodynamics of Emotion Recognition, and Social Skills in Late Childhood and Early Adolescence: A Multilinear Modeling Study. Psychophysiology, 62(2). https://doi.org/10.1111/psyp.70008
Krämer, K., Vetter, A., Schultz-Venrath, U., Vogeley, K., & Reul, S. (2021). Mentalization-Based Treatment in Groups for Adults With Autism Spectrum Disorder [Brief Research Report]. Frontiers in psychology, 12. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.708557
Locati, F., Federica, C., Karin, E., Nick, M., & Laura, P. (2025). Mentalization, theory of mind and socioemotional development in middle childhood: Mentalization, TOM and socioemotional skills. Current Psychology: A Journal for Diverse Perspectives on Diverse Psychological Issues. https://doi.org/10.1007/s12144-025-07475-x
Schultheis, A. M., Mayes, L. C., & Rutherford, H. J. V. (2019). Associations between Emotion Regulation and Parental Reflective Functioning. Journal of Child and Family Studies, 28(4), 1094-1104. https://doi.org/10.1007/s10826-018-01326-z
Sharei, A., Kasaeei Esfahani, A., & Salmani, A. (2025). The Effect of Mindfulness Therapy on Emotion Regulation, Cognitive Self-Awareness, and Tendency to High-Risk Behaviors in Orphaned and Poorly Monitored Adolescents: A Quasi-Experimental Study. Journal of Rafsanjan University of Medical Sciences, 23(9), 812-827. https://doi.org/10.61186/jrums.23.9.812
Shi, K., Qiu, Y., & Yu, H. (2026). Cognitive Flexibility, Cognitive Emotion Regulation, and Depression in Chinese Adolescents: A Network Analysis Approach. Current Psychology, 45(1), 84. https://doi.org/10.1007/s12144-025-08848-y
Undiyaundeye, F. A., Basake, J. A., & Abanbeshie, J. A. (2024). Aggression and Violence as Correlates of Adolescents Social Competence in Secondary Schools in Ogoja Educational Zone, Cross River State, Nigeria. Journal of Popular Education in Africa, 8(1), 52-63. https://doi.org/10.1111/j.1746-1561.2011.00636.x
Vasileiadis, I., Dimitriadou, I., Koutras, S., & Vleioras, G. (2024). The Development of Social Competence in Students with General Learning Difficulties in Early Primary Grades: The Necessity of Psychological Support Programmes in Schools. Journal of Research in Special Educational Needs, 24(3), 578-596. https://doi.org/10.1111/1471-3802.12653
Weisani, M. (2024). The effectiveness of a group social competence training program on social adjustment and anxiety in female students with social anxiety disorder. Ravish Psychology, 13(9), 11-20. https://frooyesh.ir/article-1-5528-en.html
Williams, M. D., Duman, M., & McKenzie, K. (2024). The role of emotional intelligence and emotion recognition ability in romantic relationship satisfaction of adults varying in autistic-like traits. Northumbria Psychology Bulletin, 1(1), 21-32. https://doi.org/10.19164/npb.v1i1.1429
Yuan, D. (2025). The Impact of Social Media on the Adolescent Brain: Cognitive, Emotional, and Societal Implications. Journal of Education and Educational Research, 16(3), 51-57. https://doi.org/10.54097/03c3y333
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1404 سحر صابری جمال (نویسنده مسئول); سارینا نصیری زرنانی , ساناز موقر اصل (نویسنده)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
